به گزارش پایگاه خبری اکوبان، نوروز سال ۱۳۹۵، پروژه سنگفرش خیابان ۳۰ تیر در منطقه ۱۲ تهران، در راستای ساماندهی میدان مشق و سردر باغ ملی، آغاز شد . بر اساس گزارش خبرآنلاین در اردیبهشت ۱۳۹۵، شهرداری منطقه ۱۲ تهران اعلام کرده که سنگفرشهای خیابانهای ۳۰ تیر، پامنار، منوچهری و بازارچه ترخانی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان هزینه داشته است .
با این حال، اجرای این پروژه از همان ابتدا با اعتراض گسترده شهروندان، به ویژه رانندگان و کسبه منطقه مواجه شد. مهمترین گلایهها، ناهمواری شدید سطح معابر، آسیب به خودروها و افزایش استهلاک بود . به گزارش تابناک در سال ۱۳۹۶، شهروندان تهرانی این اقدام را «سنگلاخ کردن خیابانها» توصیف کرده بودند و یکی از شهروندان در گفتوگو با این خبرگزاری گفته است: «چند دقیقه پیادهروی روی سنگفرشها باعث درد کف پا میشود و نمیتوان به راه رفتن ادامه داد» .
سید محمد آقامیری، رئیس کمیته عمران شورای اسلامی شهر تهران، در گفتوگو با فارس در مرداد ۱۴۰۵ با اشاره به اینکه تصمیمگیری برای تردد خودرو در این مسیرها در اختیار مدیریت شهری نیست و توسط پلیس راهور اتخاذ میشود، خاطرنشان کرد: با توجه به سنگین شدن بار ترافیکی معابر، پلیس راهور ترجیح داد که مسیرهای پیشبینی شده برای پیادهراه را به مسیرهای سوارهرو بازگرداند تا گرههای ترافیکی کاهش یابد. وی همچنین به معایب فنی سنگفرشها اشاره کرد و افزود: این سنگفرشها به دلیل اصطکاک بالا با لاستیک خودروها، موجب خوردگی و همچنین تشدید آلودگی هوا میشوند .
مزایا و معایب برداشتن سنگفرش
مزایا (موافقان برداشتن):
۱. کاهش هزینههای استهلاک خودروها: رانندگان از آسیب به جلوبندی و لاستیکها رهایی مییابند. یکی از رانندگان تاکسی در گفتوگو با تابناک گفته است: «به دلیل همین سنگفرشهای عجیب در میدان بهارستان تا به امروز چند بار به اجبار دیسک ترمز و لاستیک خودرو را تعویض کردهام» .
۲. افزایش سرعت تردد و کاهش گرههای ترافیکی: با آسفالت شدن معابر، گرههای ترافیکی تا حدی کاهش مییابد .
۳. کاهش هزینههای نگهداری: سنگفرشها نیازمند نگهداری مداوم و هزینهبر هستند، در حالی که آسفالت هزینههای نگهداری کمتری دارد.
معایب (مخالفان برداشتن):
۱. از بین رفتن هویت تاریخی: سنگفرش خیابانهای مرکزی تهران قدمتی تاریخی دارد و به سالهای ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۵ بازمیگردد . خیابان سیتیر با وجود بناهای تاریخی ارزشمندی مانند موزه ملی ایران، موزه آبگینه، آتشکده آدریان، کلیسای پطرس مقدس و کنیسه حییم، به «خیابان ادیان» نیز معروف است و یکی از مهمترین محورهای گردشگری پایتخت به شمار میرود .
۲. هزینههای مضاعف: جمعآوری سنگفرشها و آسفالت مجدد، نیازمند هزینههای سنگین جدیدی است. با توجه به اینکه حدود ۲۰۰ میلیارد تومان برای نصب سنگفرشها هزینه شده ، برداشتن آنها عملاً به معنای دور ریختن این سرمایهگذاری بزرگ است.
۳. نادیده گرفتن حملونقل عمومی، عامل اصلی شکست: ترانه یلدا، معمار و شهرساز، در گفتوگو با دنیایاقتصاد در سال ۱۴۰۴ تأکید کرده است که اگر مناطق مرکزی و بافت قدیمی شهر از حملونقل عمومی کافی برخوردار نیست، مدیریت شهری باید در مسیر ارتقای حملونقل عمومی گام بردارد تا شهروندان بتوانند با استفاده از حملونقل عمومی به مرکز شهر بیایند، نه آنکه کمبود حملونقل عمومی را دستمایه تخریب سنگفرشها کنند .
۴. غلبه دوباره خودرومحوری بر انسانمحوری: به گزارش دنیایاقتصاد در سال ۱۴۰۴، جمعآوری سنگفرش و آسفالت معابر بهمعنای حذف شهروندان پیاده از خیابانها و جایگزینی آنها با خودروهای سواری است. در رویکرد نوین شهرسازی بر ایجاد شهری انسانمحور تاکید شده است؛ زمانی که معبری سنگفرش میشود، خودروها ملزم به عبور و مرور با سرعتی کمتر از ۳۰ کیلومتر در ساعت هستند که امنیت تردد عابران پیاده را رقم میزند .
هزینههای مالی طرح
بر اساس گزارش خبرآنلاین در اردیبهشت ۱۳۹۵، شهرداری منطقه ۱۲ تهران اعلام کرده که سنگفرشهای خیابانهای ۳۰ تیر، پامنار، منوچهری و بازارچه ترخانی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان هزینه داشته است . این هزینه مربوط به سال ۱۳۹۵ است و با توجه به تورم قابلتوجه در سالهای اخیر، ارزش فعلی آن به مراتب بیشتر خواهد بود. با این حساب، هزینه نصب سنگفرشها در زمان خود بسیار بالا بوده و حالا جمعآوری آنها نیز هزینههای جدیدی به بودجه شهرداری تحمیل خواهد کرد. همچنین بر اساس گزارش دنیایاقتصاد، نخالههای سنگفرشهای جمعآوریشده در زمینی خالی در محله عودلاجان انباشته شده که خود نشان از بیبرنامگی در این فرآیند دارد .
جمعبندی
تصمیم به جمعآوری سنگفرشهای خیابانهای تاریخی تهران، نشاندهنده شکست یک پروژه بلندپروازانه شهری است. طرحی که با هدف انسانمحوری و توسعه گردشگری آغاز شد، اما به دلیل فقدان کارشناسی دقیق، عدم ایجاد مسیرهای جایگزین و ناهماهنگی با نیازهای واقعی شهروندان، به یک معضل ترافیکی و هزینهبر تبدیل شد. با این حال، جمعآوری سنگفرشها و بازگشت به آسفالت، نشان از غلبه دوباره «خودرومحوری» بر «انسانمحوری» در مدیریت شهری دارد و میتواند به هویت تاریخی این خیابانها آسیب جدی وارد کند.
راه حل پیشنهادی: همانطور که ترانه یلدا، شهرساز، تأکید کرده است، مدیریت شهری باید در مسیر ارتقای حملونقل عمومی گام بردارد تا شهروندان بتوانند با استفاده از حملونقل عمومی به مرکز شهر بیایند. همچنین میتوان در نقاط شاخص مانند خیابان ۳۰ تیر، سنگفرشها را با زیرسازی مناسب و کیفیت بهتر، به عنوان یک المان تاریخی حفظ کرد. به گفته آقامیری، با وجود تغییرات جدید، تلاش شده است تا در برخی نقاط که دارای قدمت تاریخی و ارزش شهری هستند، حداقلی از سنگفرشها به عنوان یادگار حفظ شود .
