به گزارش اکوبان، در بازدید اخیر اعضای کمیسیون اصل ۹۰ مجلس از منطقه معدنی و صنعتی گلگهر، رئیس این کمیسیون بومیسازی ماشینآلات معدنی را «کار بسیار ارزشمندی» خواند و تأکید کرد که مجلس با جدیت از این روند حمایت میکند.
این اظهارات بار دیگر نشان میدهند که بومیسازی در گلگهر چگونه با یک موج سیاسی قوی همراه شده اما این وابستگی سیاسی، آیا تضمینکننده پایداری است یا خطری جدی را به همراه دارد؟
سایه سنگین سیاست بر بومیسازی گلگهر
نقطه قوت بومیسازی در گلگهر، ظرفیت بالقوه منطقه معدنی است: معدن بزرگ، زیرساختهای صنعتی و انسانی. اما بخشی از پیشرفتهای بومیسازی – دستاوردی که مجلس آن را «بسیار ارزشمند» توصیف کرده عمدتاً مدیون توجه و فشار نمایندگان است.
حضور نمایندگان و اعضای کمیسیون اصل ۹۰ در بازدیدهای میدانی، وعده بازنگری قوانین معدن، و دعوت از شرکتهای دانشبنیان و دانشگاهی برای همراهی مجلس، همه نشانگر نقش فعال سیاسی در پیشبرد پروژههاست.
اگرچه این همراهی سیاسی میتواند شتاب زیادی به بومیسازی بدهد، اما در عین حال خطر وابستگی به حمایتهای مقطعی را بالا میبرد: پروژهها ممکن است بیشتر بر اساس اولویتهای سیاسی شکل بگیرند تا نیازهای بازار یا ظرفیت واقعی فنی شرکتها.
بومیسازی واقعی یا نمایشی؟
برای آن که بومیسازی در گلگهر واقعاً پایدار باشد، باید بر پایه چهار ستون کلیدی بنا شود: بازار داخلی پایدار، سرمایهگذاری بلندمدت، توسعه دانش فنی و زنجیره تأمین داخلی توانمند. اما وقتی حمایت عمده از سمت قوای مقننه است، خطر این وجود دارد که این چهار ستون بهطور کامل شکل نگیرد.
در وضعیت حاضر، آنطور که از اظهارات نمایندگان مجلس پیداست، حمایت سیاسی ممکن است بیشتر بر نمایش موفقیت (مثلاً گزارش بازدیدها، پروژههای آغازشده) متمرکز باشد، نه بر تضمین این که قطعات بومی و ماشینآلات تولید شده کیفیت، دوام و کارایی لازم را برای عملیات معدنی سنگین دارند. اگر تولیدکنندگان محلی بیشتر به دنبال گرفتن امتیاز و حمایت سیاسی باشند تا ارائه محصول رقابتی، ممکن است تولید انبوه یا کاربرد در شرایط سخت معدنی، مشکلاتی جدی پیدا کند.
ریسکهای اتکا به حمایت نمایندگان وابستگی شدید به حمایت سیاسی، چند خطر عملیاتی و اقتصادی دارد.
ناپایداری برنامهها یکی از اثرات این موضوع است، اگر پروژهها تنها زمانی پیشرفت کنند که نمایندگان محلی فعال باشند، با تغییر نمایندگان یا تغییر موضع مجلس، اولویتها تغییر خواهند کرد. پروژهای که امروز ستایش میشود ممکن است فردا کنار گذاشته شود.
کاهش انگیزه رقابتپذیری: وقتی شرکتها مطمئن باشند که بدون توجه کامل به بازار میتوانند به حمایت سیاسی دست یابند، انگیزهشان برای ارتقای کیفیت یا کاهش هزینه تمامشده کاهش پیدا میکند.
همچنین ریسک سرمایهگذاری بخش خصوصی نیز موضوع دیگر، چراکه فعالان خصوصی که میخواهند در ساخت داخل سرمایهگذاری کنند، وقتی پیشبینیپذیری بازار ضعیف باشد (چون تقاضا وابسته به سیاست است)، تمایل کمتری به ورود دارند.
بومیسازی شعاری هم دستاوردی دیگر است و ممکن است آمارها و گزارشهای «ساخت داخل» بیشتر نقش اهداف تبلیغاتی و رسانهای را بازی کنند تا منعکسکننده دستاوردهای فنی و اقتصادی واقعی.
راهکار برای بومیسازی پایدار در گلگهر
برای آن که بومیسازی در گلگهر از سطح شعار و پروژه مقطعی فراتر رود، باید به سمت ساخت یک اکوسیستم پایدار حرکت کرد، نه فقط اتکا به مجلس.
شرکت معدنی گلگهر و دیگر شرکتهای بزرگ منطقه باید قراردادهای بلندمدت با سازندگان داخلی داشته باشند تا بتوانند برنامهریزی برای تولید، سرمایهگذاری و تحقیقوتوسعه (R&D) را انجام دهند. اینگونه، تولیدکنندگان بومی میدانند که بازار واقعی دارند.
نه حمایت بیقید و شرط، بلکه شرطگذاری بر کیفیت محصول و کاهش هزینه تمامشده نسبت به نمونههای خارجی؛ دولت و مجلس میتوانند بودجه حمایت را به تولیدکنندگانی اختصاص دهند که نشان دهند توان رقابت دارند.
بومیسازی نباید معادل مونتاژ باشد. باید تمرکز بر طراحی و توسعه فناوری توسط شرکتهای دانشبنیان و مهندسان داخلی باشد تا نه فقط قطعات بومی ساخته شود، بلکه فناوری آنقدر پیشرفت کند که بتواند با نمونههای وارداتی رقابت کند.
همچنین نمایندگان مجلس اشاره کردهاند که از مراکز دانشگاهی و دانشبنیان دعوت شدهاند همکاری کنند.
این نقطه قوت باید به یک همکاری واقعی تحقیقاتی تبدیل شود که نتایج آن در تولید انبوه استفاده شود، نه صرفاً یک ژست قانونی یا تبلیغاتی.
بومیسازی در منطقه گلگهر اقدامی استراتژیک و مهم برای اقتصاد کشور، ولی اگر این روند به سیاست محدود شود، به شدت در معرض بیثباتی است. اتکای زیاد به حمایت نمایندگان کمیسیون اصل ۹۰، اگرچه شتاب اولیه را فراهم کرده، اما نمیتواند جایگزین ساختار اقتصادی منسجم، بازار مشخص و الزامات فناورانه شود.
برای اینکه بومیسازی در گلگهر به یک استراتژی صنعتی پایدار تبدیل شود، لازم است از «فرصت سیاسی» فراتر برویم و یک زیستبوم تولیدی واقعی بسازیم: زیستبومی که برایش بازار وجود دارد، فناوری توسعه یافته، و سرمایهگذار مطمئن است. تنها در این صورت، بومیسازی در گلگهر به دستاوردی بلندمدت و مولد تبدیل خواهد شد ، نه یک پروژه سیاسی مقطعی.
