به گزارش اکوبان- خوزستان، به عنوان یکی از معدود استان های کشور که هم زمان از مرز زمینی فعال، دسترسی مستقیم به آب های آزاد، زیرساخت بندری و تمرکز صنایع بزرگ برخوردار است، به طور طبیعی باید در کانون سیاست های صادرات محور کشور قرار می گرفت. استانی که فولاد، پتروشیمی، نفت و صنایع معدنی آن نه تنها موتور توسعه منطقه ای، بلکه یکی از پیشران های ارزآوری غیرنفتی کشور محسوب می شوند. با این حال، بررسی عملکرد سال های اخیر نشان می دهد که شکاف معناداری میان ظرفیت واقعی خوزستان و جایگاهی که در سیاست گذاری اقتصادی برای آن تعریف شده، وجود دارد.
در نشست اخیر رؤسای انجمن های تولیدی و صنعتی با رئیسجمهور، امین ابراهیمی، مدیرعامل شرکت فولاد خوزستان، به صراحت خواستار رفع موانع صادراتی شد، مطالبه ای که اگرچه در ظاهر مربوط به یک بنگاه بزرگ صنعتی است، اما در واقع بازتاب دهنده یک مسئله ساختاری در اقتصاد استان خوزستان و حتی کل زنجیره فولاد کشور به شمار می رود.
خوزستان از نظر جغرافیایی یکی از استثناهای اقتصاد ایران است. نزدیکی به خلیج فارس، وجود بنادر مهمی مانند امام خمینی(ره)، دسترسی به مسیرهای صادراتی دریایی، هم جواری با بازارهای منطقه ای و برخورداری از شبکه حمل و نقل صنعتی، این استان را به یکی از مستعد ترین مناطق کشور برای توسعه صادرات صنعتی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، شرکت هایی مانند فولاد خوزستان می توانستند با کمترین هزینه لجستیک، نقش پررنگ تری در بازارهای بین المللی ایفا کنند.
اما واقعیت این است که مزیت جغرافیایی به تنهایی کافی نیست. صادرات نیازمند ثبات سیاستی، پیش بینی پذیری مقررات و حمایت هوشمندانه دولت است، عناصری که در سال های اخیر بهطور مکرر دچار خدشه شده اند.
در حالی که اسناد بالادستی کشور بر توسعه صادرات غیرنفتی تأکید دارند، تصمیمات اجرایی در عمل مسیر دیگری را طی کرده اند. عوارض صادراتی، محدودیت های مقطعی، بخشنامه های خلق الساعه و تغییر مکرر مقررات باعث شده اند که بسیاری از بنگاه های صادرات محور، از جمله فولاد خوزستان، با ریسک های غیرقابل پیش بینی مواجه شوند.
برای استانی مانند خوزستان که مزیت آن دقیقاً در «تولید برای صادرات» تعریف می شود، چنین سیاست هایی عملاً به معنای خنثی سازی مزیت های طبیعی و زیرساختی است. زمانی که یک شرکت فولادی نتواند با اطمینان از تداوم صادرات برنامه ریزی کند، نه تنها بازارهای خارجی خود را در معرض از دست رفتن می بیند، بلکه در داخل نیز با بحران نقدینگی و سرمایه در گردش رو به رو می شود.
فولاد خوزستان، نمونه ای از ظرفیت معطل مانده
در این بین فولاد خوزستان به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان فولاد کشور، سال هاست نقش مهمی در صادرات فولاد ایران ایفا می کند. این شرکت به طور سنتی سهم قابلتوجهی از محصولات خود را به بازارهای خارجی صادر کرده و از این مسیر، هم ارزآوری داشته و هم بخشی از فشارهای مالی تولید را جبران کرده است.
با این حال، محدودیت های صادراتی باعث شده اند که بخشی از این ظرفیت بالفعل، به ظرفیت بالقوه تبدیل شود. در شرایطی که بازارهای منطقه ای تشنه فولاد هستند و رقبا با سرعت در حال تثبیت جایگاه خودند، هر وقفه یا محدودیت در صادرات، به معنای واگذاری سهم بازار به رقبای خارجی است، سهمی که بازپسگیری آن در آینده بسیار پرهزینه تر خواهد بود.
مسئله زمانی پیچیده تر می شود که محدودیت های صادراتی با ناترازی انرژی هم زمان می شوند. خوزستان در سال های اخیر بارها با قطعی برق و گاز صنایع مواجه بوده است. در چنین شرایطی، صادرات می توانست نقش «سوپاپ اطمینان» را برای بنگاه های صنعتی ایفا کند و از طریق تأمین نقدینگی، بخشی از زیان های ناشی از افت تولید را جبران کند.
اما وقتی صادرات هم محدود می شود، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان استان وارد میآید، فشاری که در نهایت می تواند به کاهش تولید، تعویق طرح های توسعه ای و حتی تهدید اشتغال منجر شود.
اما یکی از نقدهای جدی به سیاست گذاری اقتصادی کشور، نگاه یکسان و غیرمنطقه ای به صنعت و صادرات است. در حالی که استان هایی مانند خوزستان نیازمند سیاست های ویژه و متناسب با مزیت هایشان هستند، تصمیمات اغلب بهصورت سراسری و بدون توجه به تفاوت های ساختاری اتخاذ می شوند.
در چنین چارچوبی، خوزستان نه بهعنوان یک «استان صادرات محور»، بلکه صرفاً به عنوان یکی از استان های صنعتی کشور دیده می شود، نگاهی که باعث شده ظرفیت های منحصربه فرد آن در سیاست گذاری نادیده گرفته شود.
درخواست مدیرعامل فولاد خوزستان برای رفع موانع صادراتی را نباید صرفاً یک مطالبه بنگاهی تلقی کرد. این درخواست، هشداری درباره پیامدهای تداوم سیاست های محدودکننده صادرات در استانی است که می تواند نقش کلیدی در اقتصاد ملی ایفا کند.
این مجموعه با در اختیار داشتن ظرفیت مناسب در تولید می تواند میزان صادرات خود را افزایش داده و ارزآوری استان را ارتقا دهد. از سویی دیگر به هر میزان که این مجموعه توسعه پیدا کند می توان شاهد اشتغالزایی بیشتر بود که خود گامی مهم در راستای مهاجرت معکوس محسوب می شود.
اگر هدف دولت، همان طور که وزیر صنعت، معدن و تجارت اعلام کرده، تثبیت رشد صنعت و عبور از چالش های ناترازی است، بدون تردید بازکردن گره صادرات، به ویژه در استان هایی مانند خوزستان، یکی از کم هزینه ترین و مؤثرترین مسیرهاست.
در غیر این صورت، خوزستان همچنان استانی خواهد ماند با مزیت های جغرافیایی کمنظیر، اما با سیاستهایی که اجازه نمی دهند این مزیتها به ثروت، توسعه و پایداری اقتصادی تبدیل شوند.
