به گزارش پایگاه خبری اکوبان، فولاد ایران سالها به بازار کشورهای همسایه، مسافت کوتاه حمل و مزیت انرژی ارزان تکیه داشت؛ اما این حاشیه امن بهتدریج در حال از بین رفتن است. چین با صادرات کمقیمت، ترکیه با شبکه تجاری قدرتمند، روسیه با محصولات تحریمی و عربستان و عمان با کارخانههای تازهنفس وارد میدان شدهاند.
عراق، افغانستان، آسیای میانه و کشورهای حاشیه خلیج فارس همچنان برای ایران بازارهای مهمی هستند، اما حفظ آنها دیگر با اتکا به نزدیکی جغرافیایی ممکن نیست.
جغرافیا مدتها مهمترین فروشنده فولاد ایران بود. فاصله کوتاه کارخانههای غرب کشور تا عراق، دسترسی واحدهای شرقی به افغانستان، مرز مشترک با ترکمنستان و اتصال زمینی به آسیای میانه، هزینه حمل فولاد ایران را نسبت به بسیاری از رقبا کاهش میداد. در جنوب نیز بنادر خلیج فارس امکان ارسال شمش، اسلب، میلگرد و آهن اسفنجی به کشورهای عربی را فراهم میکرد. این امتیاز هنوز وجود دارد، اما دیگر تعیینکننده نیست.
مهمترین تهدید برای فولاد ایران از سمت چین میآید. رکود بخش مسکن چین، مصرف داخلی فولاد این کشور را کاهش داده و کارخانهها را به سمت بازارهای صادراتی سوق داده است. انجمن جهانی فولاد در گزارش «فولاد جهان در ارقام ۲۰۲۶» اعلام کرد چین در سال ۲۰۲۵ با صادرات ۱۳۳.۶ میلیون تن فولاد، بزرگترین صادرکننده جهان بوده است. حجم صادرات چین تقریباً ۱۰ برابر صادرات ۱۳.۵ میلیون تنی ایران در همان سال بود.
عراق یکی از طبیعیترین بازارهای فولاد ایران است، اما آمار واردات این کشور از قدرتگرفتن چین و ترکیه حکایت دارد. پایگاه تخصصی استیلرادار در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد عراق طی هفتماهه نخست سال ۲۰۲۵ حدود ۴۶۳ میلیون دلار فولاد وارد کرده است. از این رقم، بیش از ۳۰۵ میلیون دلار به چین و ۱۲۶ میلیون دلار به ترکیه اختصاص داشت.
ترکیه در سال ۲۰۲۵ با صادرات ۱۷.۵ میلیون تن فولاد، ششمین صادرکننده بزرگ جهان بود. براساس آمار انجمن جهانی فولاد، صادرات ترکیه در آن سال از صادرات ۱۳.۵ میلیون تنی ایران بیشتر بود. مزیت ترکیه فقط ظرفیت تولید نیست؛ این کشور به بنادر مدیترانه و دریای سیاه دسترسی دارد، با اروپا پیوند تجاری گستردهای برقرار کرده و تولیدکنندگانش در زمینه بازاریابی، اعتبار اسنادی، حملونقل و فروش مدتدار دست بازتری دارند.
روسیه نیز پس از محدودشدن دسترسی به بازارهای غربی، ناچار شده بخش بیشتری از فولاد خود را به آسیا، خاورمیانه و کشورهای همسایه هدایت کند. انجمن جهانی فولاد حجم صادرات روسیه در سال ۲۰۲۵ را ۱۵.۲ میلیون تن اعلام کرده است؛ رقمی بالاتر از صادرات فولاد ایران.
بزرگترین تغییر بلندمدت در جنوب ایران در حال وقوع است. کشورهای حاشیه خلیج فارس که زمانی بخش بزرگی از فولاد موردنیاز خود را وارد میکردند، بهسرعت در حال توسعه ظرفیت داخلی هستند. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در گزارش «چشمانداز فولاد ۲۰۲۶» اعلام کرد سه واحد از پنج کارخانه فعال فولاد عمان در منطقه ویژه اقتصادی صحار قرار دارند و مجموع ظرفیت آنها به ۳.۸ میلیون تن فولاد خام میرسد.
در عربستان نیز شرکت بائواستیل چین با آرامکو و صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان در پروژه تولید ورق فولادی مشارکت دارد. رویترز در ژوئیه ۲۰۲۴ گزارش داد بائواستیل سهم سرمایهگذاری خود در این پروژه را به یک میلیارد دلار افزایش داده است. این مجتمع قرار است سالانه ۲.۵ میلیون تن آهن اسفنجی و ۱.۵ میلیون تن ورق فولادی تولید کند.
آمار صادرات ایران در سال ۱۴۰۴ در ظاهر صعودی بود، اما ترکیب این رشد اهمیت بیشتری از رقم کلی دارد. براساس گزارشی که استیلرادار در دسامبر ۲۰۲۵ با استناد به آمار انجمن فولاد ایران منتشر کرد، صادرات کنسانتره سنگآهن ۷۷ درصد افزایش یافت، اما صادرات میلگرد همچنان ۱۲ درصد کمتر از دوره مشابه سال قبل بود. سهم کارخانههای تولیدی از مجموع صادرات فولاد نیز به حدود ۴۰ درصد کاهش یافت.
بازارهای سنتی، مالک دائمی ندارند. اگر صادرات ایران همچنان بر تخفیف قیمتی و فروش شمش یا مواد اولیه استوار بماند، رقبا بازار محصولات نهایی را در اختیار خواهند گرفت. تهدید واقعی آن است که رقبا برای بازارهای هدف برنامه دارند، در حالی که صادرات ایران اغلب تابع مازاد مقطعی تولید، محدودیت انرژی و تصمیمهای ناگهانی سیاستگذار است.
