به گزارش پایگاه خبری اکوبان، عصر ۱۳ مهرماه، ۵ کارگر ساختمانی جان خود را از دست دادند و ۴ کارگر دیگر نیز با وضعیتی وخیم به بیمارستان منتقل شدند. سقوط دستگاه بالابر در یک پروژه ساختمانی در حوالی پل سبز رود شهرستان نور دلیل این حادثه‌ی مرگبار بود.
مرگ کارگران ساختمانی تقریبا هر روز تکرار می‌شود، آنقدر که قرار گرفتن نام کارگران ساختمانی در تیتر اخبارِ حوادث رسانه‌ها به یک روتین خبری تبدیل شده است!
طبق آمار، بیش از ۵۰ درصد حوادث کار مربوط به کارگران ساختمانی است و این در حالی است که بسیاری از این کارگران حتی از داشتن یکی از حداقلی‌ترین حقوق کارگر، یعنی بیمه اجتماعی، محروم هستند.
کارگران ساختمانی نه امنیت مالی دارند، نه شغلی و نه حتی جانی؛ این وضعیت اسفبار کارگران ساختمانی در ایران است و در هیچ جنبه‌ای هیچ زمانی بهبودی حاصل نشده است!
چرا هیچ تلاشی برای بهبود این وضعیت و کاهش آمار حوادث مرگبار در کار ساختمانی نمی‌شود؟ چرا کارگران ساختمانی بیمه نمی‌شوند؟ اگر بازرسی مدام از کارگاه‌های ساختمانی می‌تواند به کاهش حوادث کار کمک کند چرا این اتفاق نمی‌افتد؟ چرا بازرسی‌ها برای قطع بیمه کارگران، مداوم و مرتب انجام می‌شود اما بازرسی از کارگاه‌ها برای بررسی وضعیت ایمنی نه؟! اگر برای کاهش این آمار وحشتناک، نیاز به تجهیزات ایمن‌تر است چرا کارفرمایان ملزم به استفاده از آن نمی‌شوند؟
اکبر شوکت، عضو هیات مدیره کانون انجمن‌های صنفی کارگران ساختمانی کشور، در رابطه این حادثه و در پاسخ به این سوالات می‌گوید: در پروژه‌های ساختمانی باید از ابتدا تمام جوانب ایمنی پیش‌بینی شود.
به گفته او، در ساختمان‌های بلندمرتبه، آسانسورهای مختلفی برای کاربردهای متفاوت در نظر گرفته می‌شود؛ از آسانسور حمل مسافر گرفته تا آسانسور حمل بار.
وی ادامه داد: در ساختمان‌های در حال ساخت، معمولاً آسانسورهایی که بعدها قابلیت استفاده به عنوان آسانسور حمل بیمار را دارند، در دوره ساخت به عنوان آسانسور حمل بار مورد استفاده قرار می‌گیرند و به دلیل وزن بار، ممکن است موتور آنها نیز تقویت شده باشد. با این حال، استفاده از آسانسور در پروژه‌های ساختمانی نیازمند رعایت الزامات و نظارت‌های ویژه است؛ چرا که این تجهیزات در پروژه‌های ساخت و ساز بیشتر در معرض گردوغبار، ضربه و آسیب‌های ناشی از عملیات ساختمانی قرار دارند.
شوکت با تأکید بر ضرورت بازرسی‌های دوره‌ای آسانسورها در پروژه‌های ساختمانی گفت: اگر در یک ساختمان معمولی ممکن است آسانسور هر چند ماه یک‌بار مورد بررسی قرار گیرد، در ساختمان‌های در حال ساخت، بسته به شرایط پروژه، حتی ممکن است بازدیدهای فنی به صورت ماهانه یا دو تا سه بار در ماه انجام شود.
او افزود: در برخی پروژه‌ها با شرکتی برای بررسی ایمنی آسانسور قرارداد بسته می‌شود و شرکت طرف قرارداد موظف می‌شود در فواصل کوتاه، برای بررسی وضعیت آسانسور مراجعه کند؛ زیرا وجود گردوغبار، ضربه‌های احتمالی و ورود مصالحی مانند میلگرد، آهن یا آجر به مسیر حرکت آسانسور می‌تواند خطر ایجاد کند.
به گفته او، یکی از مشکلاتی که در برخی پروژه‌ها دیده می‌شود، استفاده همزمان از یک آسانسور برای جابه‌جایی کارگران و حمل بار است. شوکت این کار را نادرست دانست و تأکید کرد که جابه‌جایی کارگران و حمل بار باید به صورت جداگانه انجام شود.
او گفت: برخی سازندگان برای کاهش هزینه‌ها، از یک آسانسور برای هر دو منظور استفاده می‌کنند، در حالی که این موضوع می‌تواند ایمنی کارگران را به خطر بیندازد.
این فعال صنفی همچنین درباره تجهیزات ایمنی آسانسورها توضیح داد: گاهی آسانسوری که همان ابتدا در ساختمان کار گذاشته می‌شود، خیلی از مولفه‌های یک آسانسور کامل را ندارد. آسانسورهای کامل، مجهز به سیستم‌های ترمز و تجهیزات اضطراری هستند تا در شرایطی مانند قطع برق یا بروز اختلال، از سقوط کابین جلوگیری شود.
شوکت به حادثه‌ی اخیر اشاره می‌کند و می‌گوید: در رابطه با این حادثه، باید بررسی شود که آیا آسانسور مورد استفاده اساساً استانداردهای لازم برای جابه‌جایی بار یا انسان را داشته و آیا تجهیزات ایمنی و ترمزهای اضطراری آن کامل بوده است یا خیر.
شوکت تأکید کرد: نمی‌توان بدون بررسی فنی، علت قطعی حادثه را اعلام کرد، اما به نظر من، احتمال وجود نقص یا سهل‌انگاری در این حادثه بسیار بالاست و باید مشخص شود که آسانسور برای حمل بار مورد استفاده بوده یا حمل انسان، آیا بازدیدهای دوره‌ای برای ایمنی آسانسور انجام شده و آیا تجهیزات ایمنی لازم، مانند ترمز اضطراری، را داشته است.
او در ادامه با اشاره به آمار حوادث کار در حوزه ساختمان گفت که موضوع ایمنی کارگران ساختمانی بسیار جدی است. به گفته وی، ۵۰درصد فوتی‌های ناشی از حوادث کار در کشور مربوط به کارگران ساختمانی است و بر اساس برآوردی که مطرح کرد، به طور میانگین روزانه حدود سه کارگر ساختمانی در نقاط مختلف کشور جان خود را از دست می‌دهند.
شوکت با بیان اینکه این آمار نشان‌دهنده ابعاد گسترده مشکل است، گفت: بخش مهمی از حوادث کار ناشی از سقوط از ارتفاع است و سال‌هاست بر ضرورت اصلاح تجهیزات و روش‌های ایمنی در پروژه‌های ساختمانی تأکید می‌شود. کارفرمای ساختمانی ناتوان نیست و سود بالایی می‌برد چرا نباید بخشی از این سود را صرف ایمنی کند؟
شوکت گفت: یکی از موارد مورد انتقاد خود را استفاده از داربست‌های قدیمی عنوان کرد و گفت که نمونه‌های جدید و ایمن‌تر داربست در داخل کشور تولید می‌شود. در گذشته برخی از این تجهیزات از خارج وارد می‌شد، اما اکنون امکان تولید آنها در داخل وجود دارد.
به گفته وی، اگر حمایت لازم صورت گیرد، می‌توان استفاده از داربست‌های جدید را در پروژه‌های ساختمانی گسترش داد.
شوکت در بخش دیگری از صحبت‌های خود، عملکرد بازرسی ایمنی در پروژه‌های ساختمانی را مورد انتقاد قرار داد و گفت: بازرسی‌های وزارت کار از پروژه‌های ساختمانی تقریبا نزدیک به صفر است! کمبود نیروی انسانی و محدودیت‌های بودجه‌ای از جمله دلایلی است که برای کاهش بازرسی‌ها مطرح می‌شود. ما طرح‌های مختلف دادیم که تشکل‌ها و انجمن‌های صنفی وارد کار بازرسی شوند.
وی ادامه داد: ببینید همین دستوالعملی که در حوزه ایمنی صادر شده ایرادات بسیاری دارد. مثلا فردی که کارشناسی ارشد ایمنی دارد با کسی که مهندسی عمران خوانده، کارایی یکسانی ندارند، اما طبق دستورالعمل فردی که مهندس عمران است هم می‌تواند نیروی HSE باشد.
چرا بازرسی برای قطع بیمه به کررات اتفاق می‌افتد اما برای بررسی ایمنی کارگاه‌ها خیر؟ شوکت در پاسخ به این سوال گفت: هرچه به ضرر مردم است را با قدرت انجام می‌دهند و هر چه حق مردم و به نفع آنها است را نادیده می‌گیرند! برای همین برای بازرسی وضعیت ایمنی نیرو و بودجه ندارند اما برای قطع بیمه کارگر ساختمانی دارند!
شوکت همچنین از وجود تعارض منافع در ساختار بازرسی و کارشناسی حوادث کار سخن گفت. او معتقد است حقوق و دریافتی کارکنان حوزه‌های مرتبط با بازرسی ایمنی، متناسب با مسئولیت و تخصص آنها نیست و این موضوع می‌تواند زمینه‌ساز تعارض منافع شود.
وی در توضیح این موضوع گفت: ممکن است فردی با سال‌ها سابقه کار و تخصص در حوزه ایمنی، با حقوقی محدود مشغول به کار باشد و برای جبران درآمد خود به فعالیت‌هایی مانند کارشناسی رسمی دادگستری روی بیاورد و همین زمینه‌ساز تعارض منافع شود.
شوکت در ادامه درباره نحوه برخورد با کارگاه‌های ناایمن گفت: اگر قوانین ایمنی به طور کامل اجرا شوند، بخش بسیار بزرگی از کارگاه‌های ساختمانی به دلیل رعایت نکردن الزامات ایمنی با مشکل مواجه خواهند شد. بسیاری از این کارگاه‌ها مسائل ایمنی را اصلا رعایت نمی‌کنند. در عمل اما موارد زیادی وجود دارد که با وجود نقض جدی الزامات ایمنی، برخورد جدی و حتی تعطیلی یا پلمب کارگاه صورت نمی‌گیرد.
شوکت یکی از نمونه‌های این وضعیت را پروژه‌هایی دانست که در آنها دیوارهای پیرامونی یا حفاظ‌های مناسب وجود ندارد و کارگران در معرض سقوط از ارتفاع قرار دارند. او تأکید کرد که وقتی یک پروژه ساختمانی از نظر حفاظت در برابر سقوط به درستی ایمن نشده باشد، احتمال وقوع حادثه بسیار بالاست.
او در جمع‌بندی صحبت‌های خود، حوادث کار در پروژه‌های ساختمانی را برآیند چند عامل مختلف دانست و گفت که مجموعه‌ای از عوامل در شکل‌گیری این حوادث نقش دارند؛ از آموزش ناکافی کارگر و کارفرما گرفته تا ضعف بازرسی پروژه‌ها، عدم به کارگیری نیروی ایمنی و بهداشت، کمبود نیروی بازرسی، پرداخت نشدن حقوق مناسب به بازرسان، وجود تعارض منافع و کمبود تجهیزات ایمنی در پروژه‌های ساختمانی.
به گفته شوکت، در کنار همه این عوامل، مهم‌ترین مسئله آن است که موضوع ایمنی و حفظ جان کارگران باید مورد توجه جدی مسئولان قرار گیرد و نمی‌توان با تداوم شرایط موجود، انتظار کاهش حوادث و تلفات در صنعت ساختمان را داشت.
