صنعت فولاد ایران در یکی از حساسترین مقاطع تاریخی خود قرار گرفته است، مقطعی که تداوم مسیر گذشته، نه تنها مزیت رقابتی ایجاد نمی کند، بلکه می تواند به تضعیف جایگاه این صنعت راهبردی منجر شود.
به گزارش اکوبان- اظهارات امین ابراهیمی، مدیرعامل شرکت فولاد خوزستان و نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در کنفرانس بینالمللی Steel Price بهروشنی نشان می دهد که صنعت فولاد کشور، به ویژه فولاد خوزستان، در آستانه یک «چرخش راهبردی» قرار دارد، چرخشی از توسعه کمی به تعالی کیفی.
جایگاه فولاد خوزستان در نقشه فولاد ایران
فولاد خوزستان به عنوان یکی از بزرگ ترین تولیدکنندگان فولاد خام کشور، نقشی محوری در تثبیت جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد ایفا می کند. ایران با تولید ۳۱.۴ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، رتبه دهم تولید جهانی را به خود اختصاص داده و حدود ۲ درصد فولاد جهان را تولید می کند. این ارقام، در نگاه نخست، تصویری موفق از صنعت فولاد ایران ترسیم می کند، به ویژه آنکه نرخ رشد سالانه تولید فولاد ایران ۶.۴ درصد اعلام شده که به مراتب بالاتر از متوسط جهانی ۱.۶ درصد است.
اما همین فاصله معنادار میان رشد ایران و جهان، زنگ هشداری جدی نیز به همراه دارد. رشد سریع تولید، بدون فراهم شدن زیرساخت های متناسب، به ویژه در حوزه انرژی، لجستیک و بازارهای صادراتی، می تواند به گلوگاه های ساختاری تبدیل شود، گلوگاه هایی که فولاد خوزستان به عنوان یکی از بازیگران اصلی صنعت، بیش از دیگران با آن مواجه است.
موتور اقتصادی جنوب و کشور
فولاد خوزستان تنها یک بنگاه صنعتی نیست، بلکه یکی از پیشران های مهم اقتصاد ملی به شمار می رود. طبق آمار ارائه شده، صنعت فولاد حدود ۲ میلیون شغل مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرده و ۵.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی بدون نفت را پوشش می دهد. در سال ۱۴۰۲ نیز فولاد، پس از صنعت پتروشیمی، دومین صنعت ارزآور کشور بوده است. در این میان، فولاد خوزستان سهم قابلتوجهی در صادرات فولاد و تأمین ارز کشور دارد و نقش آن در توازن ارزی و اشتغال منطقه ای غیرقابلانکار است.
با این حال، تداوم این نقشآفرینی اقتصادی، دیگر صرفاً با افزایش تناژ تولید ممکن نیست. تحولات بازار جهانی فولاد، تغییر الگوهای تقاضا و رقابت فزاینده میان تولیدکنندگان، قواعد بازی را تغییر داده است.
چالش انرژی، پاشنه آشیل فولاد
یکی از مهم ترین محورهای سخنان مدیرعامل فولاد خوزستان، محدودیت های انرژی بود، چالشی که بهتعبیر او، طی سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ موجب از دست رفتن بیش از ۲۶ میلیون تن تولید فولاد و تحمیل ۱۴ میلیارد دلار خسارت به اقتصاد کشور شده است. این آمار، صرفاً یک عدد نیست، بلکه نشانه ای از شکنندگی ساختار تولید فولاد در ایران است.
صنعت فولاد، صنعتی انرژی بر است و هرگونه ناپایداری در تأمین برق و گاز، به سرعت خود را در خطوط تولید، هزینه تمام شده و توان صادراتی نشان می دهد. فولاد خوزستان، با وجود موقعیت جغرافیایی استراتژیک و دسترسی نسبی به زیرساخت ها، از این محدودیت ها مصون نمانده و در سال های اخیر بارها ناچار به کاهش یا توقف تولید شده است.
صادرات، فرصت ازدست رفته یا مسیر بازطراحی؟
در کنار انرژی، صادرات فولاد ایران نیز با موانع متعددی روبهروست: از چالش های ارزی و تعرفه های صادراتی گرفته تا کمبود کانتینر، مشکلات حمل و نقل و محدودیت های ناشی از تحریم و نظام بانکی. این عوامل، عملاً بخشی از مزیت های فولاد ایران در بازارهای منطقه ای و جهانی را تضعیف کرده اند.
برای فولاد خوزستان، که بخش مهمی از استراتژی خود را بر صادرات بنا نهاده، این شرایط یک هشدار جدی محسوب می شود. ادامه صادرات محصولات با ارزش افزوده پایین، در فضایی پرهزینه و پرریسک، نهتنها سودآوری را کاهش می دهد، بلکه جایگاه شرکت را در زنجیره جهانی فولاد متزلزل می کند.
چرخش راهبردی،از کمیت به کیفیت
در چنین شرایطی، تأکید ابراهیمی بر «گذار از توسعه کمی به تعالی کیفی» را باید یک راهبرد بقا دانست، نه یک انتخاب اختیاری. بازار جهانی فولادهای پیشرفته و آلیاژی، با نرخ رشد ۵.۶ درصدی، فرصتی است که می تواند مسیر آینده فولاد خوزستان و کل صنعت فولاد ایران را تغییر دهد.
حرکت به سمت تولید فولادهای خاص، محصولات آلیاژی و فوق تخصصی، به معنای کاهش وابستگی به حجم تولید و افزایش تمرکز بر ارزش افزوده است، مسیری که بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ جهان سال ها پیش در پیش گرفته اند. برای فولاد خوزستان، این تحول می تواند به معنای تثبیت جایگاه در بازارهای خاص، افزایش تابآوری در برابر شوکهای انرژی و کاهش آسیب پذیری در برابر نوسانات سیاستی و تجاری باشد.
آینده فولاد خوزستان، تصمیم امروز، سرنوشت فردا
آنچه از مجموع این تحلیل برمی آید، این است که فولاد خوزستان در نقطه ای ایستاده که تصمیم های امروز آن، آینده چند دهه صنعت فولاد کشور را شکل خواهد داد. افزایش صرف تناژ، دیگر پاسخگوی چالش های پیش رو نیست. آینده در گرو سرمایه گذاری در فناوری، توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا، بازطراحی سبد صادراتی و هم زمان، مطالبه گری جدی برای اصلاح سیاست های انرژی و لجستیک است.
هشدار نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران را باید جدی گرفت: گذار از کمیت به کیفیت، نه یک شعار، بلکه تنها راهبرد ممکن برای حفظ رقابت پذیری و پایداری صنعت فولاد ایران است. فولاد خوزستان، به عنوان یکی از نمادهای این صنعت، می تواند پیشگام این مسیر باشد، مسیری که اگر امروز آغاز نشود، فردا شاید بسیار دیر باشد.
