به گزارش پایگاه خبری اکوبان، همزمان با تداوم محدودیت تردد در تنگههرمز و آسیب بهبخشی از ظرفیتهای صادراتی ایران بازار جهانی پتروشیمی با سیگنالهای متناقضی روبهرو شده؛ سیگنالهایی که ازیکسو باتوجه بهریسک اختلال عرضه از قیمتها حمایت میکند و ازسوی دیگر ضعف تقاضا در زنجیره اولفینها، پلیمرها و محصولات وینیلی مانع جهش بازار شده است.
بازار جهانی پتروشیمی این روزها در شرایطی کمسابقه قرار گرفته است. ازیکسو تنشهای ژئوپلیتیکی در خلیجفارس، محدودیتهای ایجادشده در تردد کشتیها از تنگههرمز و آسیب بهبخشی از زیرساختهای تولید و صادرات ایران نگرانیهایی جدی درباره امنیت عرضه ایجاد کرده و از سوی دیگر آمارهای معاملاتی نشان میدهد بخش بزرگی از زنجیره ارزش پتروشیمی همچنان با رکود تقاضا، مازاد عرضه و ضعف مصرف صنعتی دستوپنجه نرم میکند. همین تضاد موجب شده بازار برخلاف انتظار بسیاری از فعالان صنعت هنوز وارد یکفاز صعودی فراگیر نشود.
تحلیلهای بسیاری طی سهماه گذشته از اهمیت منطقه خلیجفارس بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای تولید و صادرات محصولات پتروشیمی جهان منتشر شده؛ گزارشهایی که هرکدام بهنوعی نشان میدهند که جایگاه استراتژیک ایران در منطقه بهخصوص درحوزه انرژی باعث شده که عربستان سعودی، قطر، امارات و کویت درپی جنگ تحملیلی سوم صادرات دههامیلیونتن محصول شامل متانول، اوره، پلیاتیلن، پلیپروپیلن، آروماتیکها و سایر محصولات پایه را بهبازارهای جهانی از دست بدهند و بهتبع آن میلیاردها دلار زیان عدم النفع متحمل شوند.
درمورد ایران مساله تنها محدودیت حملونقل نیست. آسیب بهبرخی زیرساختهای صنعتی و صادراتی نیز موجب شده بخشی از ظرفیت عرضه کشور از مدار خارج شود. همین موضوع سبب شده معاملهگران بینالمللی با دقت بیشتری وضعیت منطقه را رصد کرده و احتمال کاهش عرضه از خلیجفارس را در محاسبات خود لحاظ کنند.
اولفینها زیر فشار رکود
باوجود نگرانیهای عرضه دادههای بازار جهانی نشان میدهد وضعیت تقاضا همچنان مهمترین عامل تعیینکننده قیمتهاست. آخرین ارزیابیها نشان میدهد زنجیره اولفینها همچنان تحت فشار قرار دارد و بازار نتوانسته از شوک ژئوپلیتیکی برای ایجاد یکروند صعودی پایدار استفاده کند.
اتیلن که یکی از مهمترین محصولات پایه صنعت پتروشیمی محسوب میشود در سراسر آسیا، اروپا و آمریکای شمالی روند نزولی را تجربه کرده است. اروپا بیشترین افت را ثبت کرده و قیمت اتیلن شمال غرب اروپا طی یک هفته بیش از ۱۷۰یورو در هر تن کاهش یافته است. چنینافتی نشان میدهد صنایع پاییندستی همچنان با ظرفیت کامل فعالیت نمیکنند و خریداران تمایل چندانی بهانبارسازی ندارند.
درمقابل بازار پروپیلن مقاومت بیشتری از خود نشان داده است. قیمتها در بیشتر مناطق جهان در محدودههای قبلی باقی مانده و افت محسوسی را تجربه نکردند. اینموضوع تا حدی ناشی از توازن بهتر میان عرضهوتقاضا در این بخش از بازار است.
بوتادین اما شرایط متفاوتی دارد. این محصول که در تولید لاستیک و برخی مشتقات شیمیایی کاربرد گستردهای دارد در بازار آسیا با اصلاح شدید قیمتی روبهرو شده است. کاهش فعالیت صنایع خودروسازی و تداوم احتیاط در بخش تولید ازجمله عوامل فشار بر این بازار محسوب میشوند.
تنها نقطه روشن زنجیره اولفینها بهاستایرن مربوط میشود. قیمت استایرن بهویژه در بازار اروپا تقویت شده که بخش مهمی از آن ناشی از تحرکات بازار بنزن و تغییرات در هزینه خوراک است. با این حال فعالان بازار معتقدند رشد استایرن نیز هنوز بهاندازهای نیست که بتوان آن را نشانه آغاز یک دوره رونق جدید دانست.
فریدون فلکشاهی، تحلیلگر ارشد موسسه رهیابی محمولههای نفتی کپلر میگوید که بازار جهانی پتروشیمی در شرایط فعلی بیشتر از آنکه نگران کمبود کالا باشد نگران ضعف مصرف است. بهگفته او، هرچند محدودیتهای صادراتی در خلیجفارس میتواند بر برخی بازارها اثر بگذارد اما حجم بالای ظرفیتهای موجود در سایر مناطق جهان و رکود نسبی تقاضا مانع از شکلگیری یک شوک قیمتی مشابه آنچه در بازار نفت رخ میدهد خواهد شد.
پلیمرها؛ بازار در انتظار خریدار
یکی دیگر از بخشهایی که تصویر روشنی از وضعیت کنونی صنعت پتروشیمی ارائه میدهد بازار پلیمرهاست. درحالیکه در شرایط عادی اختلال در مسیرهای صادراتی خلیجفارس میتوانست قیمت پلیمرها را بهسرعت افزایش دهد اکنون ضعف تقاضا اثر بخش مهمی از این ریسک را خنثی کرده است.
بررسی بازار نشان میدهد پلیاتیلن سنگین، پلیاتیلن سبک خطی و پلیپروپیلن همچنان با مقاومت خریداران در جنوب شرق آسیا مواجه هستند. بسیاری از مصرفکنندگان ترجیح میدهند خریدهای خود را بهحداقل برسانند و منتظر روشنترشدن وضعیت اقتصادی بمانند.
چین که بزرگترین مصرفکننده محصولات پتروشیمی جهان بهشمار میرود در هفتههای اخیر شرایط نسبتا باثباتتری را تجربه کرده است. حمایت بازارهای آتی و خریدهای انتخابی ازسوی برخی واحدهای صنعتی باعث شده قیمتها در بازار داخلی این کشور کمتر تحت فشار قرار گیرد. با این حال حتی در چین نیز نشانهای از بازگشت پرقدرت تقاضا دیده نمیشود.
کارشناسان معتقدند یکی از مهمترین دلایل ضعف بازار پلیمرها ادامه رکود در بخش ساختمان، کاهش رشد تولید صنعتی در برخی اقتصادهای بزرگ و احتیاط مصرفکنندگان نهایی است. درنتیجه حتی اگر عرضه از خلیجفارس با محدودیت مواجه شود بازار هنوز ظرفیت جذب رشد شدید قیمتها را ندارد.
دراینمیان ایران نیز با چالش مضاعفی روبهرو است: ازیکسو بخشی از ظرفیت صادراتی کشور تحت تاثیر تحولات اخیر قرار گرفته و ازسویدیگر بازارهای هدف درشرایطی قرار ندارند که بتوانند افزایش قابلتوجه قیمتها را بپذیرند. این موضوع حاشیه سود تولیدکنندگان را تحت فشار قرار میدهد.سیدحمید حسینی، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران معتقد است مهمترین نگرانی در شرایط فعلی ازدسترفتن بازارهای صادراتی است. بهگفته وی، مشتریان بینالمللی درصورت طولانیشدن اختلالها بهسرعت بهدنبال تامینکنندگان جایگزین میروند و بازگشت بهبازارهای از دست رفته فرآیندی زمانبر و پرهزینه خواهد بود. از نگاه او، خسارت ناشی از توقف صادرات تنها بهدرآمدهای ازدسترفته محدود نمیشود بلکه کاهش سهم بازار نیز میتواند آثار بلندمدتی بر صنعت پتروشیمی ایران داشته باشد.
۲محصول ضعیف حلقه زنجیره
درمیان نگرانیها برای محصولات پایه پتروشیمی اوضاع دومحصول ضعیف بازار جهانی پتروشیمی یعنی زنجیره کلرآلکالی و وینیلها بیش از همه نگرانکنندهتر است. این بخش حتی پیش از بروز تنشهای اخیر نیز با مشکلات ساختاری مواجه بود و اکنون نیز نشانهای از بهبود سریع در آن دیده نمیشود.
گزارشها نشان میدهد که قیمت PVC در آسیا و آمریکای شمالی همچنان روندی نزولی دارد. تولیدکنندگان چینی برای حفظ سهم بازار صادراتی خود ناچار بهارائه قیمتهای رقابتی هستند و همین مساله فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.PVC کاربید چین در محدوده ۷۳۰تا۷۵۰دلار در هر تن معامله میشود و بازار هند نیز با وجود تقاضای نسبتا بهتر نتوانسته محرک قدرتمندی برای رشد قیمتها ایجاد کند.
از آنسو هم بازارهای EDC و VCM نیز تحت تاثیر ضعف اقتصاد جهانی و محدودبودن معاملات نقدی قرار دارند. حجم معاملات پایین است و بسیاری از خریداران تنها نیازهای کوتاهمدت خود را تامین میکنند.
در بخش سود سوزآور نیز وضعیت چندان مطلوب نیست. قیمتهای صادراتی آسیا بهشکل محسوسی کاهش یافته و بهمحدوده ۳۳۰تا۳۸۰دلار در هر تن رسیده است. این در حالی است که بازار داخلی آمریکا همچنان از ثبات نسبی برخوردار بوده و قیمتها در سطوح بالاتری قرار دارند.
این تفاوت قیمتی نشان میدهد مشکل اصلی بازار در سمت تقاضاست و نه عرضه. بههمین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند حتی در صورت تداوم تنشهای منطقهای بازار جهانی پتروشیمی با جهشهای گسترده قیمتی مواجه نخواهد شد مگر آنکه اختلال در صادرات خلیجفارس بهشکل طولانیمدت ادامه پیدا کند.
تحلیلگران بازار انرژی براین باونرند که آینده بازار بیش از هرچیز بهمدت زمان تداوم بحران بستگی خواهد داشت. اگر مسیرهای صادراتی بهسرعت بهشرایط عادی بازگردند احتمالا بازار دوباره بر متغیرهای بنیادی همچون تقاضای چین و وضعیت اقتصاد جهانی متمرکز خواهد شد اما اگر محدودیتهای صادراتی و اختلال در تجارت خلیجفارس ادامه یابد بهتدریج اثر کاهش عرضه بر بازار نمایان شده و برخی محصولات بهویژه متانول، اوره و پلیمرها با فشار صعودی بیشتر مواجه خواهند شد.
