به گزارش اکوبان، مازوت یک سوخت نفتی سنگین و با کیفیت بسیار پایین است که معمولاً جایگزین گاز طبیعی در نیروگاه ها و صنایع می شود. این سوخت به دلیل داشتن گوگرد بالا و تولید دی اکسید کربن بیشتر، به شدت آلاینده محسوب می شود. در ایران، در فصل سرد یا در زمان های کمبود گاز، بهطور معمول نیروگاه ها به سوزاندن مازوت روی می آورند.
حال طبق گزارش نماینده مردم شازند، سالانه مقادیر قابل توجهی مازوت مصرف می شود: ۴۷۰ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۰، بیش از ۷۶۸ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۱، حدود ۴۰۰ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۲، و در سال جاری تنها در ماه های ابتدایی حدود ۳۰ میلیون لیتر در تابستان استفاده شده است.
رئیس امور آزمایشگاه های سازمان حفاظت محیط زیست استان مرکزی نیز اعلام کرده در سال جاری ۳۰ میلیون لیتر مازوت در نیروگاه شازند مصرف شده که سهم آن در انتشار CO₂ حدود ۵۹.۱٪ و NOₓ حدود ۳۷.۶٪ بوده است.
در واقع این نیروگاه برای اولین بار در فصل تابستان در زمانی که انتظار هوای بهتر است به دلیل کمبود گاز طبیعی به مازوت سوزی روی آورد، حرکتی که از نظر نماینده مردم شازند «زنگ خطر جدیدی» برای سلامت مردم تلقی می شود.
اما تبعات این اقدام چه خواهد بود.
مطالعات مدل سازی نشان می دهند که گاز SO₂ بیشترین غلظت را در ۸ساعت میانگین در فاصله از منابع انتشار (مانند دودکش نیروگاه) به خود اختصاص داده است که این مقدار بین حدود ۱٫۶ تا ۲۴٫۷۸ میلیگرم بر متر مکعب است.
این سوخت سنگین باعث انتشار بالا و مستقیم آلاینده هایی چون CO₂، SO₂، NOₓ و ذرات معلق (PM) می شود. از سویی دیگر انتشار گازهای مذکور رابطه مستقیمی با بیماری های تنفسی، قلبی، سرطان و حتی مرگ و میر زودرس دارند.
فعالان محیط زیست و مردم گزارش داده اند که پس از شروع مازوت سوزی، آلودگی هوا به شدت قابل مشاهده بوده و بیماری ها افزایش یافته اند، حتی شواهدی از موارد سرطان اشاره شده است.
داده های هواشناسی محیط زیست نیز نشان می دهند که سال جاری فقط ۹ روز هوای پاک در شهر اراک ثبت شده، در حالی که سال گذشته تنها ۲ روز پاک بود. همچنین روز های نا سالم و بسیار نا سالم افزایش یافته اند.
کمبودگاز طبیعی موجب شده نیروگاه های بزرگ کشور مانند شازند به مازوت سوزی روی بیاورند، اما این انتخاب، بحران زیست محیطی را شدت داده است. میزان مصرف مازوت در سه سال اخیر (۴۰۰ تا ۷۶۸ میلیون لیتر) و همچنین تابستان امسال (۳۰ میلیون لیتر تنها در چند ماه)، نشان دهنده شدت وابستگی به این سوخت آلاینده است.
تأثیرات بر سلامت عمومی آشکار است، افزایش روزهای ناسالم هوا، اعتراضات گسترده مردمی، و هشدار نمایندگان مجلس و فعالان سلامت نشان می دهند که بحران جدی است. محدودیت در اختیار سازمان محیط زیست برای اتخاذ تصمیم نهایی و اعمال نفوذ، مانع راهحل سریع می شود.
در این میان شاید یکی از راهکارها افزایش سهم گاز طبیعی، توسعه نیروگاه های تجدید پذیر (بادی، خورشیدی) در استان مرکزی باشد. همچنین برنامه ریزی اضطراری برای مقابله با بحران های آلودگی باید در دستور کار قرار بگیرد. افزایش توان نظارتی و استقلال سازمان محیط زیست استان مرکزی، تا تصمیمگیری با اولویت سلامت و محیط زیست انجام شود نیز از دیگر موضوعاتی است که باید اجرایی شود.
سوخت سوزی مازوت در نیروگاه حرارتی شازند به عنوان جایگزین گاز طبیعی، به ویژه در فصل تابستان، نمونه ای شاخص از بحران انرژی، زیست محیطی و سلامت عمومی است. این گونه تصمیمات در بلند مدت نه تنها به محیط زیست آسیب می زند، بلکه باعث افزایش بیماری ها و نارضایتی عمومی می شود.
اگرچه تلاش هایی برای توقف این روند انجام شده و مواضع قاطع نهادهای زیست محیطی و دولت مشاهده می شود، اما نیاز به راهحل های ساختاری، پایداری و همکاری بین بخشی است تا شاهد حفظ سلامت مردم، محیط زیست و تأمین انرژی باشیم بدون آنکه به قیمت آلودگی و رنج شهروندان باشد.
