به گزارش پایگاه خبری اکوبان، آمارهای رسمی منتشرشده از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان از کاهش اسقاط خودروهای فرسوده در سال1404 دارد. براساس این آمار، روند اسقاط و خروج خودروهای فرسوده در سال۱۴۰۴ با افت ۴۱درصدی نسبت به سال۱۴۰۳ مواجه شده و از ۳۴۹هزار و ۳۵۶ دستگاه به ۲۰۴هزار و ۴۹۹ دستگاه رسیده است؛ کاهشی بیش از ۱۴۴هزار دستگاهی که تنها یک عدد آماری نیست بلکه نشانه‌ای از کندشدن آهنگ نوسازی ناوگان خودرویی کشور و انباشت بحران‌هایی است که به‌طور مستقیم امنیت انرژی، سلامت عمومی و ایمنی جاده‌ها را تهدید می‌کند. در شرایطی که کشور با چالش‌های متعدد اقتصادی و زیست‌محیطی دست‌وپنجه نرم می‌کند، توقف یا کندی خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد، به‌معنای سوزاندن سرمایه ملی و به‌تعویق‌انداختن هزینه‌های سنگین‌تر در آینده است.
ضرورت اسقاط؛ فراتر از یک سیاست صنعتی
ضرورت اسقاط خودروهای فرسوده را نباید تنها در قالب یک برنامه صنعتی یا تنظیم‌گری بازار خودرو دید. این موضوع درواقع یک راهبرد چندوجهی برای مدیریت منابع، حفظ محیط‌زیست و ارتقای ایمنی عمومی است. خودروهای فرسوده به دلیل استهلاک بالای موتور، سیستم سوخت‌رسانی قدیمی و فقدان فناوری‌های نوین، مصرف سوخت بسیار بالاتری نسبت‌به استانداردهای روز دارند. در شرایطی که کشور با ناترازی بنزین و نیاز به واردات یا تخصیص ارز برای تامین این حامل انرژی مواجه است، تداوم تردد میلیون‌ها خودروی فرسوده به‌معنای هدررفتن بخش قابل‌توجهی از منابع ارزی و سوختی کشور است. هر خودروی فرسوده که از چرخه خارج می‌شود، به طور میانگین می‌تواند بین ۲۰ تا ۳۰درصد در مصرف سوخت صرفه‌جویی ایجاد کند بنابراین اسقاط خودروهای فرسوده یک سیاست مستقیم برای کاهش فشار بر بودجه انرژی و بهبود تراز انرژی کشور است.
سهم خودروهای فرسوده در آلایندگی
از منظر زیست‌محیطی، خودروهای فرسوده سهم عمده‌ای در تولید ذرات معلق و گازهای آلاینده مانند اکسیدهای نیتروژن و مونوکسیدکربن دارند. کلانشهرهای ایران سال‌هاست که با معضل آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کنند و بخش قابل‌توجهی از این آلودگی ناشی از تردد وسایل‌نقلیه قدیمی و فاقداستانداردهای لازم است. هر دستگاه خودروی فرسوده که اسقاط می‌شود، به‌معنای کاهش بار آلایندگی بر هوا و کاهش هزینه‌های درمانی ناشی از بیماری‌های تنفسی و قلبی است. آمارها نشان می‌دهد که هزینه‌های سلامت ناشی از آلودگی هوا در ایران سالانه به هزاران‌میلیارد تومان می‌رسد و بخشی از این هزینه‌ها مستقیما به تداوم تردد خودروهای فرسوده مرتبط است.
پیامدهای افت اسقاط؛ از ناترازی بنزین تا بحران ایمنی
افت ۴۱درصدی اسقاط خودروهای فرسوده در سال۱۴۰۴ و ادامه این روند پیامدهای مستقیم و غیرقابل‌انکاری در چند بخش کلیدی برجای می‌گذارد. نخستین و ملموس‌ترین پیامد، تشدید ناترازی بنزین و افزایش بار مالی مصرف انرژی است. با توجه به اینکه خودروهای فرسوده مصرف سوخت بالاتری دارند، تداوم تردد آنها به‌معنای افزایش تقاضا برای بنزین و در نتیجه افزایش فشار بر زیرساخت‌های تولید و توزیع سوخت است. این موضوع در شرایطی که کشور با محدودیت‌های بین‌المللی و مشکلات تامین ارز مواجه است، می‌تواند به بحران جدی‌تری تبدیل شود. علاوه‌بر این، مصرف بالای سوخت در خودروهای فرسوده به‌معنای انتشار بیشتر گازهای گلخانه‌ای و تشدید تغییرات اقلیمی است که خود چالشی جهانی و ملی محسوب می‌شود.
دومین پیامد، اثرگذاری مستقیم بر وضعیت زیست‌محیطی و کیفیت هوای کلانشهرهاست. خودروهای فرسوده به دلیل احتراق ناقص سوخت و فقدان سیستم‌های تصفیه گازهای خروجی، سهم بالایی در تولید آلاینده‌های هوا دارند. کاهش آمار اسقاط به معنای ادامه فعالیت این خودروها و در نتیجه افزایش غلظت ذرات معلق و گازهای سمی در هواست. این موضوع نه‌تنها بر شاخص‌های سلامت عمومی اثر می‌گذارد بلکه هزینه‌های درمانی و از کارافتادگی ناشی از بیماری‌های مرتبط با آلودگی هوا را نیز افزایش می‌دهد. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که در روزهای آلوده، مراجعه به مراکز درمانی برای بیماری‌های تنفسی و قلبی به طور چشمگیری افزایش می‌یابد و این هزینه‌ها مستقیما بر دوش اقتصاد کشور و خانوارها سنگینی می‌کند.
سومین پیامد، موضوع ایمنی و خسارات ناشی از تصادفات جاده‌ای است. خودروهای فرسوده به دلیل ضعف سامانه‌های ایمنی مانند ترمز، کیسه هوا، سیستم‌های کنترل پایداری و استهلاک قطعات، ریسک بروز سوانح و شدت آسیب‌ها را به‌طور قابل‌توجهی بالا می‌برند. آمار تصادفات جاده‌ای در ایران همواره یکی از بالاترین‌ها در جهان بوده است و بخش قابل‌توجهی از این تصادفات به خودروهای فرسوده و فاقد استانداردهای ایمنی مربوط می‌شود.
کندشدن روند اسقاط به‌معنای ادامه تردد این خودروها و افزایش احتمال وقوع تصادفات مرگبار است. هرساله هزاران نفر در جاده‌های کشور جان خود را از دست می‌دهند و بسیاری از این حوادث با نوسازی ناوگان قابل پیشگیری است.
چرا اسقاط خودروهای فرسوده کند شده است؟
بررسی دلایل افت آمار اسقاط نشان می‌دهد که عوامل متعددی در این زمینه نقش دارند. نخستین عامل، نوسانات بازار خودرو و فاصله شدید قیمت اسقاط با خودروی جایگزین است. دارندگان خودروهای فرسوده زمانی حاضر به اسقاط خودروی خود می‌شوند که بتوانند با هزینه معقول، خودروی جایگزین تهیه کنند. اما در شرایطی که قیمت خودروهای نو به‌شدت افزایش یافته و تسهیلات نوسازی پاسخگوی نیاز نیست، انگیزه برای اسقاط کاهش می‌یابد. دومین عامل، چالش‌های تامین مالی و مشوق‌های ناکافی است. بسیاری از مالکان خودروهای فرسوده توانایی مالی لازم برای خرید خودروی نو را ندارند و تسهیلات بانکی نیز با شرایط سخت و نرخ‌های بالای سود همراه است. سومین عامل، ضعف در سازوکارهای اجرایی و بوروکراسی پیچیده اسقاط است که فرآیند خروج خودروهای فرسوده را برای مالکان دشوار و زمانبر می‌کند.
راهکارهای برون‌رفت از بحران
رفع این موانع نیازمند بازنگری جدی در سازوکارهای اجرایی و تسریع در تخصیص تسهیلات نوسازی است. دولت باید با ارائه مشوق‌های اقتصادی قوی، ازجمله تسهیلات کم‌بهره، تخفیف‌های مالیاتی و بیمه‌ای و ایجاد تسهیلات برای خرید خودروهای نو، انگیزه اسقاط را در میان مالکان خودروهای فرسوده افزایش دهد. همچنین باید فرآیند اسقاط را ساده‌تر و شفاف‌تر کرد تا مالکان بتوانند بدون مواجهه با بوروکراسی پیچیده، خودروی خود را از چرخه خارج کنند. علاوه‌بر این، همکاری میان وزارت صمت، بانک مرکزی، سازمان محیط‌زیست و شهرداری‌ها برای اجرای یک برنامه جامع نوسازی ناوگان ضروری است.
درنهایت، کندشدن روند اسقاط خودروهای فرسوده یک هشدار جدی است. این موضوع نه‌تنها بر اقتصاد انرژی و محیط‌زیست اثر می‌گذارد بلکه امنیت جانی شهروندان را نیز به خطر می‌اندازد. اگر این روند ادامه یابد، کشور در سال‌های آینده با بحران‌های بزرگ‌تری در حوزه سوخت، آلودگی هوا و تصادفات جاده‌ای مواجه خواهد شد. بنابراین بازگرداندن روند اسقاط به مسیر صعودی و تسریع در نوسازی ناوگان، یک ضرورت ملی و اولویت‌دار است که نیازمند عزم جدی و اقدام فوری همه نهادهای مسوول است.
