هاتف شاملو*
افزایش انتشار اوراق بدهی و اسناد خزانه در نیمه دوم سال، در نگاه نخست میتواند این نگرانی را ایجاد کند که بازار بدهی بخشی از نقدینگی بازار سهام را بهسمت خود جذب کند. با این حال، قرار گرفتن این دوبازار در مقابل یکدیگر به شکل قطعی، باتوجه به شرایط اقتصاد ایران قابلطرح نیست. مساله اصلی، نحوه سیاستگذاری در حوزه نرخ بهره و ظرفیت بازار برای جذب نقدینگی است.
باتوجه به تورم سنگینی که برای اقتصاد ایران پیشبینی میشود و احتمال عبور تورم از ۹۰درصد و حتی رسیدن آن به محدوده سهرقمی تا پایان سال، بازار سهام نیز ظرفیت آن را دارد که خود را با افزایش سطح قیمتها و رشد ارزش دارایی شرکتها تطبیق دهد. در چنین شرایطی، افزایش بازدهی اوراق میتواند بخشی از نقدینگی را جذب کند اما لزوما بهمعنای تضعیف ساختاری بازار سهام نیست. نقطه مهم در این میان، سیاست نرخ بهره است. عبدالناصر همتی، رییسکل بانک مرکزی، بهدلیل شناختی که از ساختار اقتصاد ایران دارد، بهخوبی میداند که نمیتوان نسخه سیاست پولی اقتصادهای دیگر را بدون توجه به تفاوتهای ساختاری در ایران اجرا کرد. در اقتصادهایی که افزایش نرخ بهره میتواند ابزار موثری برای مهار تورم باشد، شرایط با اقتصاد ایران یکسان نیست بنابراین نمیتوان انتظار داشت نرخ بهره به شکلی انفجاری افزایش پیدا کند و در نتیجه، بازار بدهی بهصورت مستقیم در برابر بازار سهام قرار گیرد.
البته نرخ بهره همچنان یکی از متغیرهای مهم در تعیین جذابیت اوراق است اما اثر آن بر بورس را باید در کنار سایر متغیرهای اقتصادی بررسی کرد. در شرایط فعلی، ریسک جنگ میتواند اثر بسیار جدیتری بر بازار سهام داشته باشد. در صورت وقوع جنگ، بازار سهام میتواند با فشار شدیدی مواجه شود و حتی دولت نیز برای انتشار و فروش اوراق با دشواری روبهرو خواهد شد بنابراین نمیتوان صرفا افزایش انتشار اوراق را بهعنوان رقیب اصلی بورس درنظر گرفت.
از سوی دیگر، ارزندگی سهام همچنان یکی از عوامل مهم در این معادله است. بسیاری از شرکتهای بورسی با فاصله قابلتوجهی میان ارزش بازار و ارزش داراییهای خود معامله میشوند. در صورتی که روند رشد دلار تا پایان سال ادامه پیدا کند، ارزش ریالی دارایی شرکتها نیز افزایش خواهد یافت و این مساله میتواند فاصله میان ارزش بازار و ارزش داراییها را بیشتر کند.
در نتیجه، اوراق بدهی میتواند بخشی از نقدینگی را جذب کند اما نمیتوان صرف انتشار اوراق، بازار بدهی را رقیب قطعی بورس دانست. مسیر بازار سهام در نیمه دوم سال به مجموعهای از متغیرها از جمله تورم، نرخ بهره، نرخ ارز و ریسکهای سیاسی وابسته است و در این میان، وقوع جنگ میتواند مهمترین عامل تغییردهنده معادلات بازار باشد.
* کارشناس بازار سرمایه
