ایران در آغاز افق بیست ساله آینده در نقطه ای حساس از نظر انرژی و حمل و نقل قرار دارد رشد جمعیت شهری افزایش تقاضای سفر فشار بر منابع مالی دولت و ضرورت کاهش آلودگی هوا همگی عواملی هستند که سیاست گذاری سوخت را به موضوعی راهبردی تبدیل می کنند در چنین شرایطی انتخاب مسیر آینده تنها بر پایه یک سوخت یا یک فناوری امکان پذیر نیست و نیازمند نگاهی ترکیبی و مرحله ای است.
بازار جهانی انرژی در حال گذار از الگوی مبتنی بر سوخت های فسیلی مایع به سمت تنوع انرژی و افزایش سهم برق گاز و سوخت های کم کربن است با این حال سرعت این گذار در کشورهای مختلف متفاوت است کشورهایی که زیرساخت برق پیشرفته سرمایه گذاری خارجی گسترده و توان مالی بالا دارند سریع تر به سمت خودروهای برقی حرکت می کنند در مقابل کشورهایی مانند ایران که دارای منابع عظیم گاز طبیعی هستند منطقی تر است که از این مزیت برای مدیریت دوره گذار استفاده کنند.
در ایران شبکه گازرسانی گسترده است و تجربه چند دهه استفاده از CNG در حمل و نقل وجود دارد این تجربه یک سرمایه نهادی و فنی محسوب می شود که نمی توان آن را نادیده گرفت در عین حال رشد فناوری خودروهای برقی و هیبریدی در جهان به تدریج بر بازار داخلی نیز اثر می گذارد هرچند محدودیت های اقتصادی و زیرساختی باعث می شود این اثرگذاری آهسته و تدریجی باشد.
بنابراین در افق بیست ساله انتظار می رود ایران با مدلی از تنوع سوختی مواجه شود که در آن بنزین CNG LPG برق و در بخش هایی LNG به صورت همزمان حضور دارند در این مدل هدف اصلی کاهش هزینه انرژی کاهش آلودگی و افزایش تاب آوری سیستم حمل و نقل است.
آینده CNG و نقش آن در سبد سوخت کشور
CNG مهم ترین سوخت جایگزین بنزین در ایران است و زیرساخت آن از ابتدای دهه هشتاد توسعه یافته است هزاران جایگاه فعال میلیون ها خودروی دوگانه سوز و شبکه تامین گاز پایدار این سوخت را به گزینه ای قابل اتکا تبدیل کرده است در افق بیست ساله انتظار نمی رود CNG از سبد سوخت حذف شود بلکه نقش آن دچار تحول کیفی خواهد شد.
یکی از مهم ترین چالش های CNG فرسودگی بخشی از تجهیزات جایگاه ها و خودروها است بسیاری از کمپرسورها مخازن و سامانه های ایمنی نیازمند نوسازی هستند اگر این نوسازی انجام نشود اعتماد عمومی به این سوخت کاهش می یابد اما در صورت سرمایه گذاری هدفمند CNG می تواند با فناوری های جدید کاراتر و ایمن تر شود.
از نظر مصرف بیشترین مزیت CNG در ناوگان حمل و نقل عمومی تاکسی ها خودروهای شخصی پرکارکرد و ناوگان شهری است در این بخش ها هزینه سوخت نقش تعیین کننده ای در اقتصاد بهره برداران دارد و CNG همچنان گزینه ای رقابتی باقی می ماند همچنین توسعه موتورهای اختصاصی گازسوز با راندمان بالاتر می تواند جذابیت این سوخت را افزایش دهد.
در افق بیست ساله سهم CNG ممکن است در خودروهای سواری شخصی جدید کاهش یابد اما در ناوگان عمومی تثبیت یا حتی تقویت شود به ویژه اگر سیاست های نوسازی ناوگان شهری بر پایه گاز تعریف شوند همچنین امکان توسعه CNG و LNG در حمل و نقل باری و سنگین وجود دارد که می تواند وابستگی به گازوییل را کاهش دهد.
به طور کلی آینده CNG در ایران آینده ای پایدار اما نیازمند اصلاح و نوسازی است این سوخت نه تنها بخشی از گذشته بلکه بخشی از راه حل آینده محسوب می شود.
چشم انداز LPG و تحول جایگاه های سوخت
LPG در ایران همواره جایگاهی دوگانه داشته است از یک سو به عنوان سوخت خانگی در مناطق فاقد گاز و از سوی دیگر به عنوان محصولی صادراتی با ارزش اقتصادی بالا شناخته می شود سهم LPG در حمل و نقل ایران تاکنون محدود بوده اما این محدودیت بیشتر ناشی از سیاست گذاری و نبود زیرساخت رسمی است تا نبود مزیت فنی.
LPG دارای ویژگی هایی است که آن را برای حمل و نقل سبک مناسب می کند آلایندگی کمتر نسبت به بنزین احتراق مناسب برای موتورهای کوچک و هزینه نسبتا پایین ایجاد جایگاه از جمله این ویژگی ها هستند در بسیاری از کشورها LPG به عنوان سوخت خودروهای شهری تاکسی ها و ناوگان خدماتی استفاده می شود.
در افق بیست ساله در صورتی که سیاست گذاری مشخصی انجام شود LPG می تواند سهم محدودی اما هدفمند در حمل و نقل ایران پیدا کند این سهم بیشتر در بخش ون های شهری خودروهای خدماتی و ناوگان تجاری سبک خواهد بود با این حال رقابت میان مصرف داخلی و صادرات و نیز الزامات ایمنی نقش تعیین کننده ای در سرعت رشد آن دارند.
تحول جایگاه های سوخت نیز بخش مهمی از آینده سوخت است جایگاه های سنتی تک سوختی به تدریج جای خود را به مراکز چند انرژی خواهند داد در این مراکز عرضه بنزین CNG LPG و شارژ برقی در کنار خدمات جانبی مانند فروشگاه خدمات خودرو و مدیریت هوشمند انرژی انجام می شود این تحول نه تنها پاسخگوی نیازهای متنوع ناوگان آینده است بلکه مدل اقتصادی جایگاه ها را نیز پایدارتر می کند.
در جمع بندی می توان گفت آینده سوخت در ایران در افق بیست ساله آینده آینده تنوع و گذار تدریجی است CNG همچنان ستون اصلی سوخت جایگزین باقی می ماند LPG می تواند نقش مکمل در حمل و نقل سبک ایفا کند و جایگاه های سوخت به مراکز چند منظوره انرژی تبدیل می شوند در این مسیر موفقیت به میزان سرمایه گذاری کیفیت سیاست گذاری و هماهنگی میان بخش های مختلف بستگی دارد.
مهر
