به گزارش اکوبان، وزیر نیرو اخیراً خبر از بهره برداری واحد بخار نیروگاه سیکل ترکیبی قشم غدیر داد، واحدی که با ظرفیت ۱۶۰ مگاوات قادر است سالانه حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب در مصرف گاز طبیعی صرفه جویی کند. این خبر در نگاه اول امید بخش است، زیرا هم به افزایش راندمان نیروگاه ها و تولید برق پایدار کمک می کند و هم فشار بر شبکه مصرف سوخت را کاهش می دهد. اما پرسش کلیدی این است که، آیا چنین پروژه هایی قادرند بحران کمبود گاز کشور در فصول سرد را برطرف کنند یا تنها نقش یک مُسکن کوتاه مدت را بازی می کنند؟
ایران سالانه بیش از ۲۵۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی مصرف می کند و عمده این مصرف در فصول سرد به بخش خانگی اختصاص دارد. بر اساس آمار شرکت ملی گاز، تنها در زمستان سال گذشته مصرف بخش خانگی در برخی روزها به بیش از ۶۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسید. حال اگر صرفه جویی نیروگاه غدیر را در مقیاس سالانه در نظر بگیریم، ۴۰۰ میلیون مترمکعب معادل مصرف تنها کمتر از یک روز اوج زمستانی بخش خانگی است.
این مقایسه نشان می دهد که در سطح کلان، اثر چنین پروژه ای بر حل بحران تأمین گاز بسیار محدود است. با این حال، نباید از اهمیت این عدد غافل شد، زیرا در حوزه نیروگاهی، ۴۰۰ میلیون مترمکعب صرفه جویی به معنای کاهش مصرف معادل سوخت چند نیروگاه متوسط و کاهش انتشار آلایندههاست. به بیان دیگر، این پروژه بیش از آنکه برای حل بحران گاز خانگی اثرگذار باشد، در مدیریت مصرف سوخت نیروگاهی و کاهش فشار بر صنایع اهمیت دارد.
یکی از پیامدهای تکراری کمبود گاز در ایران، اعمال محدودیت بر صنایع بزرگ در ماه های سرد سال است. پتروشیمی ها، فولادسازان، کارخانه های سیمان و حتی نیروگاه ها بارها با کاهش یا قطع گاز مواجه شده اند. در چنین شرایطی دولت برای تأمین نیاز خانگی ناگزیر است صنایع را قربانی کند.
برآورد ها نشان می دهد در زمستان های اخیر صنایع عمده بین ۱۵ تا ۲۰ میلیارد متر مکعب گاز کمتر از نیاز واقعی خود دریافت کرده اند. این کسری نه تنها به کاهش تولید و صادرات منجر می شود، بلکه آسیب های زنجیره ای به بازار کار، ارزآوری و حتی امنیت انرژی کشور وارد می کند. به عنوان مثال، کاهش خوراک گازی پتروشیمی ها باعث افت صادرات محصولات پلیمری و شیمیایی می شود که بخش مهمی از درآمد ارزی غیرنفتی کشور را تشکیل می دهند.
ریشه بحران گاز ایران را میتوان در چند عامل جستوجو کرد، اولین موضوع بحث رشد سریع مصرف خانگی است چراکه الگوی مصرف انرژی در ایران به شدت ناپایدار است. یارانه های سنگین و قیمت پایین گاز باعث شده تا خانوارها انگیزه ای برای صرفه جویی نداشته باشند. از سویی دیگر کمبود سرمایه گذاری در توسعه میادین گازی از موضوعات دخیل دیگر است. میدان پارس جنوبی که ستون فقرات تولید گاز ایران است، در سال های اخیر با کاهش فشار مخزن و افت تولید مواجه شده، اما پروژه های فشار افزایی و توسعه ای به کندی پیش می روند. اما در کنار این موضوع بسیاری از نیروگاه های حرارتی کشور با راندمان زیر ۴۰ درصد فعالیت می کنند و مصرف سوخت بالایی دارند و در نهایت وابستگی بیش از حد به گاز طبیعی، کشور را در برابر هرگونه اختلال تولید یا افزایش مصرف آسیب پذیر کرده است.
در این میان، نیروگاه قشم غدیر و پروژه های مشابه آن می توانند نقش مثبتی در افزایش راندمان ایفا کنند. افزودن واحد بخار به نیروگاه های گازی کلاس E عملاً راندمان را از حدود ۳۳ درصد به بالای ۵۰ درصد ارتقا می دهد. این بدان معناست که با همان مقدار سوخت، برق بیشتری تولید می شود. چنین بهبود هایی اگر در مقیاس گسترده در سراسر کشور اجرا شوند، می توانند صرفه جویی های قابل توجهی ایجاد کنند.
با این حال، اتکای صرف به پروژه های نیروگاهی کافی نیست. حتی اگر ده ها پروژه مشابه اجرا شود، باز هم بخش خانگی و صنایع در زمستان با محدودیت جدی گاز مواجه خواهند شد، مگر آنکه سیاست های کلان انرژی اصلاح شوند.
بی شک برای عبور از بحران گاز، چند اقدام اساسی ضروری است، اول آنکه باید اصلاح الگوی مصرف خانگی اجرایی شود چراکه افزایش قیمت پلکانی گاز، نصب تجهیزات هوشمند و ترویج فرهنگ صرفهجویی می تواند فشار بر شبکه را کاهش دهد. موضوع دیگر آن است که بدون افزایش تولید، هرگونه صرفه جویی تنها نقش مسکن خواهد داشت. در کنار این
موضوع توسعه انرژی های تجدید پذیر، هسته ای و حتی زغال سنگ پاک می تواند بخشی از بار مصرف گاز را از دوش نیروگاه ها بردارد. در نهایت نیز اجرای گسترده طرح های سیکل ترکیبی و بهینه سازی تجهیزات صنعتی باید به یک اولویت ملی تبدیل شود.
صرفه جویی ۴۰۰ میلیون مترمکعبی در نیروگاه قشم غدیر، خبری خوب و امیدوارکننده است، اما در مقیاس کلان بحران گاز ایران، تنها یک گام کوچک به شمار می رود. این پروژه می تواند به بهبود راندمان، کاهش آلاینده ها و افزایش پایداری شبکه برق کمک کند، اما راه حل نهایی بحران گاز در کشور نیست. صنایع همچنان در زمستان با مشکل تأمین سوخت رو به رو خواهند بود و بخش خانگی نیز بدون اصلاح الگوی مصرف به مصرف بی رویه ادامه خواهد داد.
به بیان روشن تر، بحران گاز ایران نه با افتتاح یک نیروگاه یا صرفه جویی چند صد میلیون مترمکعبی، بلکه با اصلاحات ساختاری در حوزه تولید، مصرف و سیاست گذاری انرژی قابل حل است. پروژه هایی مانند نیروگاه قشم غدیر می توانند نشانه های امید بخش باشند، اما اگر سیاست کلان تغییر نکند، این امید به سرعت زیر سایه کمبود های زمستانی رنگ خواهد باخت.
