به گزارش اکوبان نیوز، اظهارات اخیر وزیر نیرو در رزمایش سراسری قطع برق و ارزیابی مولدهای برق اضطراری درباره ضرورت حرکت به سمت خودکفایی خانه‌ها در تامین برق و حتی فروش برق مازاد به همسایگان، بار دیگر موضوع توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی را به یکی از محورهای بحث در حوزه انرژی تبدیل کرده؛ طرحی که قرار است علاوه بر کمک به کاهش فشار بر شبکه سراسری برق، امکان درآمدزایی برای خانوارها را نیز فراهم کند، اما هزینه چندصد میلیونی احداث این نیروگاه‌ها این پرسش را مطرح می‌کند که آیا همه خانوارها توان مشارکت در چنین طرحی را دارند؟
وزارت نیرو در همین راستا توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی و استفاده از ظرفیت مشترکان برق را در دستور کار قرار داده است. وزیر نیرو نیز با اشاره به ضرورت حرکت به سمت تامین برق مورد نیاز خانه‌ها از طریق تولید پراکنده، بر این موضوع تاکید کرده که ساختمان‌ها باید به سمتی حرکت کنند که علاوه بر تامین برق مورد نیاز خود، امکان عرضه برق مازاد به همسایگان را نیز داشته باشند. این برنامه در شرایطی دنبال می‌شود که وزارت نیرو برای توسعه ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی تا سال ۱۴۰۶ هدف‌گذاری کرده و تحقق آن را مستلزم استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاران و مشارکت عمومی می‌داند.
طبق آخرین آمار اعلام‌شده از سو رضا فتاحی – مدیرکل دفتر جذب مشارکت‌های مردمی تجدیدپذیرهای ساتبا، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر به بهره‌برداری رسیده در کشور به حدود ۶۲۰۰ مگاوات رسیده که از این میزان حدود ۵۰۴۳ مگاوات به نیروگاه‌های خورشیدی متوسط و بزرگ و حدود ۶۱۰ مگاوات به نیروگاه‌های خورشیدی انشعابی اختصاص دارد. همچنین بیش از ۶ هزار مگاوات ظرفیت نیروگاهی تجدیدپذیر در مرحله احداث قرار دارد.
در همین زمینه محسن طرز طلب – معاون وزیر نیرو – چندی پیش از برنامه‌ریزی برای احداث ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی خانگی خبر داد. بر اساس مدل مالی اعلام‌شده، تامین منابع این طرح از ترکیب حداقل ۴۰ درصد آورده سرمایه‌گذار، حداکثر ۵۰ درصد منابع صندوق توسعه ملی و حداقل ۱۰ درصد مشارکت مشترکان برق انجام می‌شود. بر اساس این مدل، سرمایه‌گذار مسئول تامین تجهیزات، نصب و بهره‌برداری از نیروگاه و فروش برق تولیدی خواهد بود و بازپرداخت اصل و سود سرمایه‌گذاری نیز از محل سازوکار پیش‌بینی‌شده در بورس سبز انرژی دنبال می‌شود.
با وجود برنامه‌ریزی‌ها برای افزایش مشارکت خانوارها در تولید برق خورشیدی، هزینه اولیه احداث این نیروگاه‌ها یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی متقاضیان محسوب می‌شود. بر اساس اعلام زهره اولیا – مدیرکل دفتر بررسی‌های اقتصادی و تامین منابع مالی ساتبا، هزینه احداث یک نیروگاه خورشیدی خانگی ۵ کیلوواتی متصل به شبکه و بدون تجهیزات ذخیره‌ساز و اینورتر هیبریدی، در حال حاضر حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان برآورد می‌شود. این نیروگاه‌ها با فروش برق تولیدی می‌توانند از توجیه اقتصادی برخوردار باشند و زمینه بازگشت سرمایه را فراهم کنند.
با این حال، میزان درآمد حاصل از فروش برق و مدت‌زمان بازگشت سرمایه از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در تصمیم خانوارها برای ورود به این طرح نقش تعیین‌کننده داشته باشد؛ به‌ویژه آنکه هزینه اولیه چندصد میلیون تومانی ممکن است برای بخش قابل توجهی از خانوارها رقم قابل توجهی باشد. از سوی دیگر، نیروگاه‌های متصل به شبکه که فاقد باتری ذخیره‌ساز هستند، لزوماا امکان تامین برق خانه در زمان قطعی شبکه را فراهم نمی‌کنند و برای برخورداری از برق ذخیره‌شده، به تجهیزات و سرمایه‌گذاری بیشتری نیاز است.
ثبت درخواست برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی پشت بامی
ساتبا با راه‌اندازی سامانه مهرسان، امکان ثبت درخواست برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی را فراهم کرده است. متقاضیان می‌توانند اطلاعات مربوط به خود و مشخصات اشتراک برق محل موردنظر را در این سامانه ثبت کنند تا شرایط فنی، فضای قابل استفاده و امکان اتصال نیروگاه به شبکه مورد بررسی قرار گیرد. پس از بررسی درخواست، متقاضیان می‌توانند از میان پیمانکاران واجد صلاحیت، گزینه موردنظر خود را انتخاب کنند و پس از طی مراحل قانونی و انعقاد قرارداد خرید برق، عملیات نصب و راه‌اندازی نیروگاه انجام شود.
همچنین طبق اعلام مسئولان ساتبا، استفاده از پلتفرم‌های اینترنتی برای ارائه مشاوره، انتخاب ظرفیت مناسب نیروگاه و تسهیل دریافت تسهیلات در دستور کار قرار گرفته است.
تسهیلات برای خورشیدی شدن خانه‌ها کافی است؟
با وجود پیش‌بینی تسهیلات بانکی و مدل‌های مختلف تامین مالی، همچنان هزینه اولیه احداث نیروگاه‌های خورشیدی یکی از مهم‌ترین مواردی است که مشارکت گسترده خانوارها را با چالش مواجه می کند. در شرایطی که هزینه یک نیروگاه ۵ کیلوواتی به حدود ۴۰۰ میلیون تومان می‌رسد، این پرسش مطرح است که چه تعداد از خانوارها امکان تامین آورده اولیه و بازپرداخت تسهیلات را خواهند داشت؟
از سوی دیگر، همه خانوارها نیز از شرایط یکسانی برای نصب پنل‌های خورشیدی برخوردار نیستند. ساکنان آپارتمان‌ها، ساختمان‌های دارای پشت‌بام مشترک و خانوارهایی که فضای کافی برای نصب تجهیزات ندارند، با محدودیت‌های بیشتری مواجه خواهند بود. بنابراین اگر قرار است پشت‌بام خانه‌ها به بخشی از ظرفیت تولید برق کشور تبدیل شود، صرفا فراهم کردن بستر ثبت‌نام و ارائه تسهیلات نمی‌تواند تضمین‌کننده مشارکت گسترده مردم باشد. وزارت نیرو علاوه بر تسهیل فرآیند صدور مجوز و تامین مالی، باید راهکارهایی برای کاهش هزینه اولیه خانوارها، تسهیل دسترسی به تجهیزات و حمایت از مشترکان فاقد توان سرمایه‌گذاری کافی در نظر بگیرد. در نهایت، تحقق ایده استقلال نسبی خانه‌ها در تامین برق، زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که علاوه بر جذابیت اقتصادی برای سرمایه‌گذاران، هزینه ورود خانوارها به این طرح نیز متناسب با توان مالی آن‌ها باشد.
