به گزارش پایگاه خبری اکوبان، 88 روز است که ایرانیان در «خاموشی دیجیتال» بهسر میبرند؛ حال آنکه روز گذشته پس از ۸۷روز از قطعی اینترنت در ایران، منابع رسانهای با اشاره به برگزاری چهارمین نشست ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی به ریاست محمدرضا عارف از «تصویب مصوباتی مهم درباره وضعیت اینترنت» خبر دادند؛ ستادی که اواخر اردیبهشتماه امسال با صدور حکم مسعود پزشکیان برای معاون اول خود، رسما تشکیل شد تا با «بهرهگیری از کلیه ظرفیتهای قانونی و اجرایی کشور نسبتبه ایجاد انسجام نهادی و همراستاسازی سیاستها، برنامهها و اقدامات دستگاههای ذیربط اقدام و با طراحی و استقرار سازوکارهای موثر، هماهنگی و تصمیمگیری یکپارچه در رفع تداخل وظایف، جلوگیری از موازیکاریها و پایانبخشی به چندصدایی در مدیریت فضای مجازی کشور اهتمام حداکثری مصروف دارد.» همینجا باید تاکید کنیم که اگر دقیقا متوجه معنای واقعی این جملات، تعابیر و گزارههای نامفهوم نشدید، نباید به دانش و سواد خود شک کنید؛ چه آنکه اصولا ایندست احکام دولتی، معمولا با چنین ادبیاتی تدوین میشوند و آقایان مسوول اگر صادق باشند، احتمالا خودشان هم اذعان دارند که دقیقا نمیدانند منظورشان از سرهم کردن این جملات و گزارهها چیست. در واقع خیلی هم مهم نیست که بدانیم این تعابیر دقیقا به چه معناست بلکه آنچه حائز اهمیت بوده، اهدافی است که از صدور ایندست احکام مدنظر آقایان است. بهعنوان مثال در همین فقره که ازقضا به زندگی روزانه میلیونها شهروند جنگزده ایرانی، چگونگی تضییع حق غیرقابلانکار دسترسی آزادشان به اینترنت و مهمتر از تمام اینها، چگونگی دستیابی آنان به این حق تضییعشده مربوط است، مساله آنطورکه خود آقایان دولتی در روزهای بعد با ادبیاتی رسا و معقولتر توضیح دادند، همانی بود که دولت در تمام این حدود ۲هزار ساعتی که میلیونها ایرانی جنگزده از حق دسترسی آزاد خود به اینترنت محروم بودند، بر آن تاکید شده بود؛ اینکه حق دسترسی آزاد شهروندان به اینترنت، حقی است غیرقابلانکار و هیچ شخص یا نهادی حق ندارد خللی در مسیر دسترسی شهروندان به این حق کتمانناپذیر و قانونی ایجاد کند.
چنانکه همان روزی هم که متن این حکم رییسجمهور روی خروجی خبرگزاریها رفت و هم روزهای بعد از آن، چند تن از اعضای دولت ازجمله فاطمه مهاجرانی بهعنوان سخنگوی دولت و الیاس حضرتی در قامت رییس شورای اطلاعرسانی دولت، چند نوبت در این رابطه توضیح داده و سعی کردند آنچه در این متن ثقیل و نامفهوم اداری مطرح شده بود، به زبان روشنتر و قابلفهم بازگو کنند. ازجمله الیاس حضرتی در همایشی که هفته گذشته، در روز ۲۸اردیبهشتماه و با عنوان «راویان ایران» برگزار شد، به صدور این حکم رییسجمهور برای معاون اول ریاستجمهوری اشاره کرد و گفت: «بار دیگر بهصراحت اعلام میکنم سیاست قطعی و بدون عقبنشینی دولت گشایش اینترنت و رفع فیلترینگ است. فیلترینگ گسترده با رواج فیلترشکنها امنیت سایبری را به خطر انداخته است.» رییس شورای اطلاعرسانی دولت با تاکید بر اینکه پزشکیان تلاش فراوانی را در راستای تحقق وعده انتخاباتی خود در راستای «رفع فیلترینگ» در دستورکار داشته اما «اختلافنظرها» و تلاطمهای ناشی از جنگهای ۱۲ و ۳۹روزه، این فرآیند را به تاخیر انداخت، نسبتبه گشایش در این وضعیت درپی انتصاب عارف بهعنوان رییس ستاد راهبردی فضای مجازی ابراز امیدواری کرد و گفت: «این موضوع با جدیت در حال پیگیری است. جلساتی برای حل این موضوع برگزار شده و انشاءالله در هفتههای پیشرو این تلاشها به ثمر میرسد.»
تصویب مصوبه بازگشت اینترنت به پیش از دیماه ۱۴۰۴
سرانجام آنچه رییس شورای اطلاعرسانی دولت پس از برگزاری سومین نشست ستاد راهبردی فضای مجازی در همایش «راویان ایران» وعده داده بود، روز گذشته و در پی برگزاری چهارمین نشست این نهاد تازهتاسیس، تاحدودی عملیاتی شد و خبرگزاریها با اشاره به برخی «مصوبات مهمی» که در این نشست درباره «وضعیت اینترنت کشور» به تصویب رسید، اعلام کردند که این مصوبات مهم، «پس از تایید نهایی رییسجمهور، برای اجرا به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ابلاغ میشود.» مصوباتی که اگرچه در متن خبر رسمی نیز اشاره مشخصی به محتوا و جزئیات آن نشد و صرفا تاکید شد که «اخبار تکمیلی و جزئیات بیشتر بهزودی اعلام میشود» اما ساعتی بعد وبسایت سیتنا که بهعنوان «مرجع تخصصی اخبار فناوری اطلاعات» فعالیت میکند، در خبری تکمیلی به نقل از یک «منبع مطلع» اعلام کرد: «ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی صبح روز دوشنبه(چهارم خردادماه) به ریاست معاون اول رییسجمهور تشکیل جلسه داد و در این نشست مساله بازگشت اینترنت به وضعیت پیش از دیماه۱۴۰۴ مصوب شد.» خبری خوش پس از دستکم ۲هزار و یکصد و ۱۲ساعت «خاموشی دیجیتال» در ایران که البته ظرف روزهای گذشته نیز زمزمههایی از آن به گوش رسیده بود. چنانکه در همین فاصله حدودا یکهفتهای، از زمان صدور حکم رییسجمهور برای معاون اول ریاستجمهوری و تشکیل نهاد تازهتاسیس «ستاد راهبردی فضای مجازی»، چند رسانه، ازجمله روزنامه اعتماد که به این دلیل که تحت صاحبامتیازی الیاس حضرتی، رییس شورای اطلاعرسانی دولت فعالیت میکند، دستکم در این حوزه، رسانهای قابلاعتماد به حساب میآید، درباره آن اطلاعرسانی کرده بودند. این روزنامه اصلاحطلب که در نخستین شماره هفته جاری خود نیز به این مهم پرداخته بود، در خبری اختصاصی از رفع انسداد اینترنت طی هفته جاری خبر داده و اعلام کرده بود که «به احتمال بسیار زیاد در این هفته رفع انسداد اینترنت مصوب میشود.» اتفاقی که سرانجام دیروز، همزمان با برگزاری چهارمین نشست ستاد راهبردی فضای مجازی به ریاست محمدرضا عارف محقق شد و ایرانیان را نسبتبه این امیدوار کرد که بالاخره پس از ۱۳هفته، از این «خاموشی دیجیتال» تحمیلی خارج شوند.
«فشار از پایین، چانهزنی از بالا» برای حقوق مجازی شهروندان
آنها که مسائل سیاست ایرانی را از دهههای دورتر دنبال میکنند، قاعدتا با ایده «فشار از پایین، چانهزنی از بالا» آشنایی دارند؛ ایدهای که در نیمه دهه۷۰ خورشیدی، پس از پیروزی سیدمحمد خاتمی در انتخابات ریاستجمهوری و آغاز به کار دولت اصلاحات، ازسوی سعید حجاریان که از تئوریسینهای این گفتمان سیاسی- اندیشگانی بود، مطرح شد و پیشنهاد میکرد که برای پیشبرد اصلاحات پارلمانی و دولتمحور لازم است منتخبان مردم چه در مجلس و چه در دولت، از بدنه اجتماعی و پایگاه رایشان در ایام فعالیت چهار تا هشتساله در مجلس و دولت استفاده کنند و با بسیج و سازماندهیهای قدرت نیروی انسانی و فعال کردن جامعه مدنی پشت ایدهها و اصلاحات مدنظر دولت، زمینه تحقق آنها را فراهم کنند. این ایده البته در آن زمان، آنطورکه اصلاحطلبان انتظار داشتند، به نتیجه نرسید اما واقعیت این است که علت عدم کامیابی نسبی ایده حجاریان در آن بزنگاه زمانی، لزوما نادرست بودن و الکن بودن نفس این ایده و راهبرد سیاسی نبود. بحث درباره دلایل کامیابی یا ناکامی آنچه حجاریان در سالهای میانی دهه۷۰ خورشیدی پیش کشید، طبیعتا مجالی دیگر میطلبد اما واقعیت این است که حال، پس از چند دهه، بار دیگر طیفی از نیروهای سیاسی که به هر تفسیر موفق به ورود به کاخ ریاستجمهوری شدهاند، حال که میبینند حتی در تحقق سادهترین و پیشپا افتادهترین وعدههای انتخاباتی خود همچون «رفع فیلترینگ» نیز درمانده و ناکام ماندهاند، بهطور غیرمستقیم به سراغ همان ایده کلاسیک «فشار از پایین، چانهزنی از بالا» افتادهاند. رد و نشانههای توسل دولت پزشکیان به این ایده را نهتنها در سخنان روزها و هفتههای گذشته برخی اعضای ارشد دولت همچون فاطمه مهاجرانی، الیاس حضرتی و حتی مسعود پزشکیان میتوان رویت کرد بلکه همزمان این جریان سیاسی سعی کرده با تولید ادبیات سیاسی-رسانهای نیز در همین راستا تلاش کند. چنانکه در این مدت، برخی چهرههای دولتی همچون علی ربیعی با نگارش یادداشتهایی تلویحا به این راهبرد پرداختهاند و در یکی از آشکارترین تلاشها نیز روزنامه اعتماد که چنانکه اشاره شد تحت مدیریت الیاس حضرتی فعالیت میکند، در گزارشی که با تمرکز بر مساله «خاموشی دیجیتال» در ابتدای هفته جاری به طبع رساند، به این مهم پرداخت. این روزنامه اصلاحطلب که در بخشی از گزارش خود، با استناد به اظهارات غیررسمی مقامهای آگاه دولتی، از «احتمال رفع انسداد اینترنت» تا در همین «خردادماه جاری» خبر داده و تاکید کرده بود که «اجرایی شدن این تصمیم در جلسات رسمی ستاد راهبردی فضای مجازی، بسیار محتمل است»، نوشته است: «موفقیت ستاد ساماندهی فضای مجازی، تنها به تصمیمات دولتی وابسته نیست بلکه نیازمند «مطالبهگری مدنی هوشمندانه» و حمایت مردم و رسانهها از دولت برای مقابله با فشارهای اقلیت سودجو است.»
این روزنامه نزدیک به دولت پزشکیان در حالی اینچنین آشکار و صریح از بدنه اجتماعی ناراضی و معترض به بیش از ۲هزار ساعت قطعی اینترنت، درخواست کرده که با «مطالبهگری مدنی هوشمندانه» و بسیج گسترده مردمی و رسانهای، دولت را در مسیر پایان دادن به قطعی نامعقول اینترنت یاری برسانند که این به اصطلاح «مطالبهگری مدنی هوشمندانه»، از هفتهها و بلکه ماهها پیش از طرح این مطالبه نیز آغاز شده است. چنانکه تقریبا از همان روزهای آغازین قطعی اینترنت در ایران، در شرایطی که کشور درگیر جنگ بود، باز هم جامعه مدنی آگاه ایرانی، بر مطالبهگری تاکید میکرد و این اقدام اعتراضی را نیز به مدنیترین و معقولترین شکل ممکن دنبال میکرد. چنانکه در این مدت، بیاغراق دهها کارزار مجازی در همین فضای مجازی محدود و مسدود ایجاد شده و حال پس از بیش از ۲هزار ساعت «خاموشی دیجیتال»، برخی از این کارزارها توانستهاند صدها هزار تن از شهروندان را نیز با خود همراه کنند. چنانکه تنها در یک نمونه، قریب به ۳۰۰هزار تن از شهروندان با راهاندازی و امضای کارزاری با عنوان «درخواست اتصال مجدد اینترنت برای همه مردم» در وبسایت «کارزار» این حق غیرقابلانکار و مشروع ایرانیان را بهشیوهای کاملا مدنی و خشونتپرهیز پیگیری کرده و در این مدت نیز باوجود تمامی بیمهریها و بدرفتاریهایی که دیدهاند، لحظهای از پیگیری آن ناامید نشدند.
جالب آنکه این بار هم نهتنها روزنامه اعتماد بهعنوان یک روزنامه نزدیک به دولت، هفتهها و بلکه ماهها پس از جامعه مدنی آگاه ایرانی، متوجه این شد که باید ایندست اقدامهای مدنی را ترویج کند بلکه حتی برخی چهرههای سیاسی شاخص نیز با تاخیر، پشت سر مردمی قرار گرفتهاند که از ماهها پیش به راه افتاده و بهشیوهای مدنی و هوشمندانه مطالبهگری میکنند. حسین مرعشی دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی که دیروز در این رابطه با وبسایت خبرآنلاین به گفتوگو پرداخته، میگوید: «انتقادات از قطعی اینترنت بیش از پیش و حتی با اعتراض دولتمردان چهاردهم نیز همراه شده است. چنانچه بارها معاونان و وزیران دولت از آسیبهایی که قطعی اینترنت به کسبوکارها و وضعیت کشور زده گلایه کردند.» او با اشاره به انتصاب محمدرضا عارف بهسمت ریاست ستاد ویژه سازماندهی و راهبری فضای مجازی تاکید کرده که این اقدام دولت عملا «پالس ازسوی دولت به جامعه» است که «پیام اعتراض آنان شنیده شده» و در نتیجه دولت، «درپی اقدام برای بازگشایی اینترنت است.» مرعشی با ابراز امیدواری نسبتبه توفیق و کامیابی عارف در این مسیر و خوشبینی نسبتبه اینکه عارف بتواند «با سرپنجه تدبیر، گره اینترنت را باز کنند»، گفته است: «هرچند دیرهنگام اما بالاخره آقای رییسجمهور به این دغدغه توجه کردند.»
ادامه «مطالبهگری هوشمندانه» تا «رفع فیلترینگ»
جالب آنکه در همین چند ساعتی که از انتشار خبر «تصویب مساله بازگشت اینترنت به وضعیت پیش از دیماه ۱۴۰۴» میگذرد، نهتنها شاهد کاهش سرعت افزایش امضاهای کارزارهای مجازی پرشماری که در راستای مطالبهگری هوشمندانه مردم برای دسترسی به حق استفاده آزاد از اینترنت تشکیل شده، نیستیم بلکه جامعه مدنی ایرانی حالا به چنان بلوغی رسیده که بداند تا وقتی یک مطالبه قانونی و مشروع، کاملا محقق نشود، نباید دست از مطالبهگری بردارد و اتفاقا حال که بالاخره شاهد عقبنشینی تندروها هستیم، باید با قدرت، انسجام، نظم تشکیلاتی و سازماندهی دوچندان، این مطالبه برحق را پیگیری کند؛ چه آنکه این مطالبه به قدری حائز اهمیت است که حتی یک ساعت دیرکرد در تحقق آن نیز قابلپذیریش نیست و میتواند خسارتهای آن را بهمراتب افزایش دهد.
اینجا باید به یک نکته مهم دیگر نیز اشاره کنیم و آن اینکه «بازگشت وضعیت اینترنت به پیش از دیماه۱۴۰۴» اگرچه در شرایط کنونی، گامی رو به جلو محسوب میشود اما کماکان تا تحقق آنچه شهروندان با رویکردی معقول و منطقی دنبال میکنند و دولت مستقر نیز با وعده تحقق آن به قدرت رسیده، فاصله بسیاری باقی مانده است. به بیان دیگر جامعه مدنی آگاه ایران، طبیعتا از یاد نخواهد برد که آنچه احتمالا ظرف روزهای پیشرو به آن دست خواهد یافت حتی از کف مطالباتی که در راستای تحقق حق دسترسی آزاد به اینترنت دنبال کرده، پایینتر است و آنچه جامعه ایرانی خواستار آن است، «رفع فیلترینگ» و دسترسی آزاد به اینترنت است، نه صرفا رفع محدودیتهای ناضروری، غیرقانونی و نامعقولی که از ۸۸روز پیش تاکنون، همزمان با تحمل جنگی خانمانسوز تحمل کرده است.
موافقان و مخالفان بازگشایی اینترنت
در حالی که نشست ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی به ریاست محمدرضا عارف و بهمنظور تصمیمگیری در مورد بازگشایی اینترنت و بازگرداندن شرایط به وضعیت پیش از دیماه ۱۴۰۴ برگزار شد، فارس به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد که این مصوبه درنهایت با ۹رای موافق و ۳رای مخالف به تصویب رسید. مصوبهای که حالا تقدیم دفتر ریاستجمهوری شده تا در صورت تایید مسعود پزشکیان جهت اجرا به وزارت ارتباطات ابلاغ شود. آنطورکه فارس در این رابطه گزارش داده، در این نشست، مصوبات مهمی درخصوص اتصال به اینترنت تصویب شد که پس از تایید نهایی رییسجمهور، برای اجرا به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ابلاغ میشود. یک منبع به فارس گفت: «در این نشست برقراری اتصال اینترنت بینالملل با ۹ رای موافق و ۳رای مخالف تصویب و برای تایید به دفتر رییسجمهور ارسال شد.» هرچند در خبر خبرگزاری فارس، اشارهای به اسامی موافقان و مخالفان این مصوبه نشده اما محمد مهاجری، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی اصولگرا در توئیتی درباره مصوبه «ستاد ساماندهی فضای مجازی» و مخالفان احتمالی بازگشایی اینترنت نوشت: «در نشست ستاد ساماندهی فضای مجازی به ریاست دکتر عارف با اکثریت آرا تصویب شد، اینترنت در اختیار همه قرار گیرد. صورتجلسه مربوطه را منتشر کنید تا معلوم شود آیا رای آقایان جبلی، رییس صداوسیما و آقامیری دبیرشورایعالی فضای مجازی منفی بوده و اینها خواهان مسدود ماندن اینترنت هستند!»
جهان صنعت
