هومن عمیدی*
در شرایط جنگی اخیر یکی از موضوعات قابلتامل تفاوت عملکرد بورس ایران با بورسهای منطقه است. درحالیکه بورسهای کشورهای همسایه ریزشهای قابلتوجهی را تجربه کردند بورس ایران باوجود درگیری مستقیم عملکرد نسبتا مثبتی از خود نشان داد. برای تحلیل این پدیده باید بهعوامل متعددی توجه کرد.
نخستین و مهمترین عامل عدم حضور سرمایهگذاران خارجی در بورس ایران است.
بورسهای منطقه بهشدت تحت تاثیر سرمایهگذاران خارجی هستند و در زمان بروز تنشهای سیاسی این سرمایهگذاران بهسرعت اقدام بهفروش سهام و خروج از بازار میکنند که فشار فروش سنگینی ایجاد میکند. از آنجا که بورس ایران عمدتا توسط سرمایهگذاران داخلی اداره میشود این فشار فروش خارجی در آن وجود ندارد.
دومین عامل تنوع صنایع در بورس ایران است. بورسهای منطقه معمولا صنایع محدودی دارند، در حالی که بورس ایران از تنوع صنعتی بالایی برخوردار است. این تنوع باعث میشود که ریسکهای سیستماتیک در بازار پخش شود و فشار کمتری بر کل بازار وارد آید. صنایع مختلف ازجمله پتروشیمی، پالایشی، فولاد، سیمان، غذایی و دارویی هرکدام بهنوعی از شرایط اقتصادی متاثر میشوند و این تنوع عاملی برای تعدیل نوسانات است.
سومین عامل تاثیر جنگ بر شرکتهای دلاری است. هرجنگی ارزش پول ملی را کاهش میدهد و این افزایش نرخ ارز بهنفع شرکتهای صادراتی و دلاری تمام میشود. این شرکتها با افزایش قیمت دلار سودآوری بیشتری کسب میکنند و این موضوع بهرشد شاخص کمک میکند. فشار دولت بر شرکتها برای افزایش تولید و فروش در شرایط جنگی از دیگر عوامل موثر بوده است. دولت با ارائه مواد اولیه و افزایش نرخها بهشرکتها کمک کرده تا تولید و فروش خود را افزایش دهند. گزارشهای مالی سال۱۴۰۵ نشان میدهد که سودآوری شرکتها نسبتبه سال قبل بهبود قابلتوجهی داشته است.
با این حال نباید از این نکته غافل شد که رشد ریالی شاخص، بهمعنای رشد ارزش دلاری بازار نیست. ارزش بازار بورس ایران در سال۱۳۹۹ حدود ۳۶۰میلیارددلار بود اما در سال۱۴۰۴ این رقم بهحدود ۸۰میلیارد دلار کاهش یافت. امروز با نرخ دلار بیش از ۲۲۰هزارتومانی ارزش بازار بورس بهحدود ۹۹میلیارددلار رسیده است. این یعنی ارزش دلاری بازار سرمایه ایران طی چهار سال بیش از ۷۲درصد کاهش یافته است. باتوجهبه شتاب بالای رشد نرخ ارز بازار سرمایه نتوانسته همپای آن حرکت کند و ارزش دلاری بازار همچنان نزولی است. شرکتها هنوز نرخ جدید دلار را در صورتهای مالی خود لحاظ نکردند و اگر این نرخها تثبیت شود احتمالا سودآوری شرکتها نیز رشد بیشتری خواهد داشت.
* کارشناس بازار سرمایه
