دکتر پویا جبلعاملی*
تفاهمنامه فعلی بین ایران و آمریکا، فرصتی بااهمیت برای سیاستگذار اقتصادی است؛ هرچند ممکن است پتانسیل کافی برای توقف موجهای سینوسی جنگ و آتشبس را نداشته باشد. امری که با اجرای این تفاهمنامه و رسیدن به توافق جامع در ۶۰ روز بعد از آن بهدست میآید. با وجود این، همین تفاهمنامه نیز میتواند فضایی برای اجرای برخی از سیاستهای اصلاحی فراهم کند.
انتظارات تورمی: هر چند هنوز فضای نااطمینانی در مورد تحقق توافق جامع و همچنین تنشهای ناشی از تخاصم اسرائیل وجود دارد، اما گشودن این پنجره میتواند آب سردی باشد بر انتظارات تورمی که در ماههای گذشته، مهار نشدنی به نظر میرسید. سیاستگذاران با دادن سیگنالهایی نسبت به امضای توافق نهایی، کاهش تنشهای منطقهای و همچنین باز کردن فضای داخلی میتوانند به شکل قابلتوجهی بر پایداری شرایط فراهمشده تاکید کنند. از سوی دیگر، بانک مرکزی با وجود شوک مثبت ایجادشده، قادر است سیاست ارتباطی خود را بر بسته نگه داشتن هر چه بیشتر و ایستادگی در مقابل عواملی که باعث رشد کلهای پولی میشود، متمرکز کند. برخلاف آنچه تصور میشود، هر چه بر مقاومت در مقابل دولت و نهادهای رسمی و کاهش اعتباراتی که به استقراض از بانک مرکزی منجر میشود، تاکید شود، بازار بیشتر به این اطمینان میرسد که قرار است سطح تورم بیش از آنچه تصور میشد، کاهش یابد.
بودجه: به واسطه قیودی که در این مدت وجود داشت، بودجه، دچار ریاضتهای اجباری شد. سیاستگذاران باید این ریاضت را ادامه دهند. متاسفانه نهادهای دولتی قادرند در یک چشم به هم زدن، هزینههای خود را چندبرابر کنند. نباید بگذاریم این اتفاق بیفتد و هر چه قدرت سازمان برنامه و بودجه بیشتر شود، این انحراف که در زمان نعمت رخ میدهد کمتر خواهد شد.
ارز: هر چند این تمایل امروز وجود دارد که تا جای ممکن، نرخ ارز کاهش یابد، اما سیاستگذار باید از گذشته عبرت بگیرد و نگذارد در زمان وفور، آرامآرام بار دیگر اقتصاد دچار بیماری هلندی شود. از این رو، ضمن اصلاحات بنیادین برای رسیدن به یک رژیم ارزی کاملا شناور، در این دوره گذار باید به شدت از تمایل ایجاد تثبیت ارزی دوری کنیم.
اصلاحات اقتصادی: وقتی انتظارات تورمی کاهش مییابد و افق تازهای گشوده میشود، باید از این فرصت برای انجام اصلاحات استفاده کرد. هر چند باید در انتظار توافق نهایی بود، اما از هم اکنون میتوان برنامهها را برای آغاز اصلاحات در نظام یارانهای، ناترازی انرژی، نظام مالیاتی و… تدوین کرد.
جذب سرمایه خارجی: سرمایهگذاران در یافتن فرصتهای سرمایهگذاری شامه قوی دارند. این بار باید نشان دهیم که تغییر در رویکرد سیاست خارجی همراه با تغییر در رویکرد اقتصادی ایران است. باید نشان دهیم که ما میفهمیم سرمایه خارجی تنها پول نیست که مدعی باشیم ما درآمد نفتی داریم. باید نشان دهیم که دروازههای ایران به سوی هر گونه سرمایه خارجی باز است و ما با حذف مشکلات و موانع بوروکراتیک آماده جذب سرمایه در همه حوزهها از انرژی و حملونقل و ارتباطات تا آیتی و صنایع صادراتمحور هستیم. باید نشان دهیم مزیت ایران که همانا نیروی انسانی متخصص آن است، اکنون آماده کار با طرفهای خارجی است. باید نشان دهیم که دیگر ما و کشور ما را با جنگ و درگیری در نظر نگیرید، بلکه با آینده اقتصادی مترقی مترادف بدانید. اگر توافق نهایی به سرانجام برسد و تخاصم دیرینه رنگ ببازد، موفقیت در هر یک از بندهای پیشگفته بیشتر خواهد شد. امید که تفاهم امروز نه یک تاکتیک، بلکه نمایی از استراتژی تازهای برای کشور باشد.
* اقتصاددان
