مهرداد آلان*
ما فقط یکبار میتوانیم نفت را از دل زمین بیرون بیاوریم اما میتوانیم سالها از آن ظرفیت تولید، فناوری و ثروت بسازیم. این روزها خبرهای امیدوارکنندهای درباره افزایش دسترسی ایران به منابع ارزی و تزریق ارز به اقتصاد منتشر میشود؛ خبرهایی که میتواند بر بازار، انتظارات اقتصادی و فضای عمومی کشور اثر بگذارد.
از نگاه یک صنعتگر اما سوال اصلی چیز دیگری است که این ارز قرار است کجا هزینه شود و چه چیزی برای کشور بسازد؟ ارز کشور منبعی محدود و حاصل فروش سرمایههای ملی است. اگر این منابع صرف واردات ماشینآلات، فناوری، مواد اولیه، توسعه خطوط تولید و افزایش بهرهوری نشود، پس قرار است صرف چه امری شود؟
برای کارخانه ارز فقط یک عدد روی تابلو یا یک خبر اقتصادی نیست بلکه تفاوت میان توقف و ادامه تولید است. همه ما روزهایی را بهخاطر داریم که یک خط تولید، برای چند صدهزار یورو ارز مواد اولیه یا ماشینآلات، در آستانه توقف قرار گرفت؛ در همان روزهایی که از تخصیص میلیاردها دلار ارز سخن گفته میشد.
اینجاست که تفاوت دلار خبر با دلار کارخانه تفاوت خود را به آشکارا نشان میدهد؛ «دلار خبر» بازار را تحتتاثیر قرار میدهد و «دلار کارخانه» ظرفیت تولید ایجاد میکند.
ارزی که وارد کارخانه میشود فقط هزینه نمیشود بلکه به ماشینآلات، فناوری، دانش فنی، اشتغال، کیفیت، بهرهوری و صادرات تبدیل میشود و از طریق ارزشافزودهای که ایجاد میکند بارها به اقتصاد کشور بازمیگردد.
در مقابل، ارزی که صرف مصارف کوتاهمدت شود و ظرفیت جدیدی برای تولید ایجاد نکند، هرچند ممکن است نیاز امروز را برطرف کند اما توان تولید ثروت برای فردا را افزایش نمیدهد.
به همین دلیل موفقیت یک سیاست ارزی را نباید تنها با میزان ارز تخصیصیافته سنجید بلکه باید دید این منابع چه میزان ماشینآلات جدید، فناوری، ظرفیت تولید، اشتغال، صادرات و ارزش افزوده برای کشور ایجاد کردهاند.
پرسش درست اقتصادی این نیست که «چقدر ارز تخصیص یافت» بلکه پرسش درست این است که «این ارز چه چیزی برای ایران ساخت؟»
تبدیل ارز به ماشینآلات تولید و فناوری درواقع تبدیل یک دارایی زیرزمینی به یک دارایی مولد روی زمین است.
شاید تفاوت واقعی دلار خبر با دلار کارخانه نیز همین باشد؛ یکی درباره اعداد سخن میگوید و دیگری درباره ساختن ظرفیتی که میتواند سالها برای اقتصاد کشور ارزش خلق کند. نفت روزی تمام میشود اما اگر به کارخانه، فناوری و صنعت تبدیل شود، همان نفت میتواند دههها بعد نیز ثروت تولید کند.
* عضو هیاتمدیره انجمن قطعهسازان استان تهران
