به گزارش اکوبان نیوز، با گسترش شبکه ملی اطلاعات و افزایش نیاز کشور به تجهیزات ارتباطی و فناوری اطلاعات، تشخیص میزان واقعی بومی‌سازی محصولات به یکی از موضوعات مهم در سیاست‌گذاری صنعتی و فناوری تبدیل شده است؛ موضوعی که علاوه بر حمایت از تولیدکنندگان داخلی، با امنیت زیرساخت‌های ارتباطی و کاهش وابستگی کشور به تأمین‌کنندگان خارجی نیز ارتباط مستقیم دارد.
در همین راستا، سازوکار تخصصی ارزیابی عمق بومی‌سازی تجهیزات فاوا از سوی پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات طراحی و اجرا شده است؛ مدلی که برخلاف روش‌های صرفاً مبتنی بر محاسبه هزینه و سهم قطعات داخلی، تمام مراحل شکل‌گیری و تولید یک محصول را بررسی می‌کند. این نظام ارزیابی با استناد به قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی و در چارچوب الزامات شبکه ملی اطلاعات تدوین شده است. هدف اصلی آن، ایجاد معیاری دقیق برای تشخیص میزان واقعی دانش و توان فنی به‌کاررفته در تجهیزات تولید داخل است.
یکی از ویژگی‌های این مدل، توجه به فعالیت‌های تحقیق و توسعه در تمام مراحل تولید است؛ به این معنا که صرف انجام بخشی از فرآیند مونتاژ در داخل کشور برای دریافت تأییدیه بومی‌سازی کافی نیست و میزان مشارکت متخصصان داخلی در طراحی، تحلیل نیازمندی‌ها، توسعه محصول و ساخت نمونه اولیه نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.
در این باره محمدحسین شیخی، رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، توضیح داده است که در این الگو، زنجیره ارزش محصول از ابعاد مختلف مورد سنجش قرار می‌گیرد که مهم‌ترین آن‌ها سطح واقعی فعالیت‌های تحقیق و توسعه، از مرحله ایده‌پردازی و تحلیل نیازمندی‌ها تا طراحی تفصیلی و تولید نمونه اولیه است. همچنین پایداری نیروی انسانی متخصص در چرخه عمر محصول، میزان وابستگی در تأمین قطعات، فرآیندهای ساخت صنعتی و نظام کنترل کیفیت محصولات نیز به‌صورت تخصصی ارزیابی می‌شوند.
بر اساس این سازوکار، میزان وابستگی تجهیزات به قطعات و مواد اولیه خارجی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه استقلال زنجیره تأمین می‌تواند در شرایط بحران، اختلالات بین‌المللی و محدودیت‌های وارداتی، تاب‌آوری زیرساخت‌های ارتباطی کشور را افزایش دهد.
اگرچه وزارت صنعت، معدن و تجارت مسئولیت قانونی سنجش عمق ساخت داخل در صنایع مختلف را بر عهده دارد، اما ویژگی‌های خاص تجهیزات ارتباطی و حساسیت زیرساخت‌های شبکه ملی اطلاعات، ضرورت استفاده از شاخص‌های تخصصی‌تری را ایجاد کرده است. بر همین اساس، الگوی ارزیابی تجهیزات فاوا با همکاری وزارت ارتباطات، وزارت صنعت، معدن و تجارت، معاونت علمی ریاست‌جمهوری و نهادهای صنفی تدوین شده و پژوهشگاه ارتباطات مسئولیت کارشناسی، طراحی روش‌شناسی و اجرای فنی آن را بر عهده گرفته است.
در حال حاضر، ارزیابی طیف متنوعی از تجهیزات از جمله آنتن‌ها و ایستگاه‌های پایه نسل چهارم، تجهیزات شبکه فیبر نوری، سوئیچ‌ها و روترهای دسترسی و تجمیع، ذخیره‌سازها و سرورها در دستور کار متخصصان این پژوهشگاه قرار دارد. اهمیت این ارزیابی‌ها تنها به تعیین میزان داخلی‌سازی محصولات محدود نمی‌شود، بلکه نتایج آن می‌تواند مستقیماً بر سیاست‌های حمایتی و تصمیم‌های خرید تجهیزات اثر بگذارد.
تأییدیه‌های صادرشده، مبنای تصمیم‌گیری در سامانه توانیران، اجرای الزامات خرید داخلی از سوی دستگاه‌های اجرایی و دارندگان پروانه اپراتوری و همچنین اعمال سیاست‌های تعرفه‌ای واردات خواهد بود. به این ترتیب، تولیدکنندگانی که واقعاً در توسعه دانش فنی، طراحی و ساخت تجهیزات سرمایه‌گذاری کرده‌اند، امکان برخورداری از حمایت‌های هدفمندتری را پیدا می‌کنند؛ در مقابل، اپراتورها و دستگاه‌های مصرف‌کننده نیز می‌توانند با اطمینان بیشتری درباره کیفیت و توان فنی محصولات داخلی تصمیم بگیرند.
به اعتقاد تحلیلگران، در مجموع، ارزیابی تخصصی عمق بومی‌سازی می‌تواند فاصله میان تولید صرفاً مونتاژی و تولید مبتنی بر دانش و فناوری داخلی را روشن‌تر کند؛ اقدامی که در صورت اجرای دقیق و مستمر، هم به هدایت منابع حمایتی به سمت تولیدکنندگان توانمند کمک می‌کند و هم زمینه کاهش وابستگی و تقویت امنیت زیرساخت‌های ارتباطی کشور را فراهم می‌آورد.
