بازار خودرو در حدود یک ماه اخیر شرایطی پرتنش و آشفته را تجربه کرده است. هرچند در روزهای گذشته از تعدیل قیمتها و بازگشت نسبی برخی خودروها به نرخهای قبل از عید صحبت میشود، اما واقعیت بازار آزاد نشان میدهد همچنان فاصله معناداری میان عرضه و تقاضا وجود دارد و خریداران از وضعیت فعلی رضایت ندارند.
در چنین شرایطی، خودروسازان بار دیگر طرحهای فروش جدید را روانه بازار کردهاند؛ طرحهایی که قرار است بخشی از نیاز متقاضیان را پاسخ دهند، اما انتقادها نسبت به شیوه اجرا و حجم عرضه همچنان پابرجاست.
فروشهای محدود و بازار ملتهب
ایران خودرو طی روزهای اخیر طرحهای مختلفی را آغاز کرده و سایپا نیز عرضه برخی محصولات را در دستور کار قرار داده است. در کنار آن، طرح مشارکت در تولید ایران خودرو نیز پس از سالها دوباره اجرا شده؛ طرحی که علاوه بر مصرفکنندگان، نگاه بخشی از سرمایهگذاران را نیز به خود جلب کرده است.
اما مسئله اصلی همچنان جای دیگری است؛ تعداد خودروهایی که عرضه میشود با حجم تقاضای موجود همخوانی ندارد. در برخی طرحهای فروش، تعداد خودروهای عرضهشده حدود ۱۰ تا ۱۱ هزار دستگاه اعلام میشود، در حالی که تعداد متقاضیان به بیش از دو میلیون نفر میرسد. در این میان بسیاری از افراد حتی به مرحله ثبتنام نیز نمیرسند و اختلال سامانههای فروش به یکی از مهمترین گلایههای خریداران تبدیل شده است.
بسیاری از متقاضیان معتقدند مشکل تنها به کمبود ظرفیت محدود نیست، بلکه زیرساختهای فروش نیز با حجم تقاضا تناسبی ندارد. بارها مشاهده شده که سامانهها در زمان شروع فروش، با کندی یا اختلال مواجه میشوند و عملاً بخشی از متقاضیان از همان ابتدا از فرآیند خرید کنار میروند.
این شرایط در حالی ادامه دارد که کارشناسان نسبت به تبدیل شدن کامل خودرو از کالای مصرفی به کالای سرمایهگذاری هشدار میدهند. مانی حدادی، کارشناس صنعت خودرو، در این رابطه میگوید: متأسفانه بازار به سمتی کشیده شده که به خودرو به عنوان یک ابزار سرمایهگذاری نگاه میکنند. او همچنین معتقد است: این وضعیت نشاندهنده عدم وجود یک سیستم مناسب برای بازار خودرو است و همین امر منجر به افزایش قیمتها میشود.
این اظهارات به یکی از مهمترین مشکلات ساختاری بازار اشاره دارد. زمانی که فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد افزایش پیدا میکند، طبیعی است که بخشی از تقاضا از حالت مصرفی خارج شده و به سمت سودآوری و سرمایهگذاری حرکت کند. در چنین فضایی، طرحهای فروش محدود نهتنها عطش بازار را کاهش نمیدهند، بلکه میتوانند رقابت را شدیدتر کنند.
در بخش قیمتها نیز اگرچه در هفته اخیر روند نزولی در برخی خودروها دیده شده، اما کارشناسان معتقدند هنوز نمیتوان از ارزان شدن واقعی خودرو صحبت کرد. حدادی در این زمینه نیز تأکید میکند: اگرچه اکنون شاهد کاهش قیمت هستیم و روند افزایش قیمت شدید، جای خود را به ریزش داده است، اما این قیمتها هنوز به حالت ایدهآل نرسیدهاند. او همچنین تصریح کرده است: خودروهای گرانقیمت همچنان ارزان نیستند.
بنابراین به نظر میرسد بازار خودرو بیش از هر زمان دیگری نیازمند افزایش واقعی عرضه، اصلاح ساختار فروش و ایجاد دسترسی برابر برای متقاضیان است؛ زیرا رقابت چند میلیونی برای تعداد محدودی خودرو، در کنار سامانههایی که بارها با مشکل مواجه میشوند، بیش از آنکه راهحل باشند، خود به بخشی از بحران بازار تبدیل شدهاند.
اگرچه طی روزهای اخیر نشانههایی از تعدیل قیمتها در بازار خودرو دیده شده، اما به نظر میرسد مشکل اصلی همچنان پابرجاست. تا زمانی که عرضه متناسب با حجم واقعی تقاضا افزایش پیدا نکند، فرآیند فروش شفافتر نشود و خودرو از یک ابزار سرمایهگذاری به جایگاه اصلی خود یعنی کالای مصرفی بازنگردد، نمیتوان انتظار داشت بازار به ثبات پایدار برسد. در شرایط فعلی، خریداران همچنان میان قیمتهای نامتوازن، فروشهای محدود و سازوکارهایی قرار دارند که هنوز نتوانستهاند رضایت عمومی را جلب کنند.
