علیرضا جوادی*
کارایی بازار سرمایه بیش از هرچیز به کیفیت اطلاعات وابسته است. هرچه اطلاعات دقیقتر، بهموقعتر، قابلاتکاتر و بدون جهتگیری در اختیار سرمایهگذاران قرار گیرد، تصمیمهای اقتصادی نیز منطقیتر خواهد بود. در چنین ساختاری، هریک از ارکان بازار وظیفه مشخصی دارند؛ ناشران مسوول افشای اطلاعات هستند، تحلیلگران و مشاوران سرمایهگذاری وظیفه پردازش و تفسیر دادهها را برعهده دارند و نهاد ناظر باید بستر دسترسی برابر همه فعالان بازار به اطلاعات خام را فراهم کند. حفظ این مرزبندی، یکی از اصول مهم حکمرانی مطلوب در بازارهای مالی است.
وبسایت TSETMC بهعنوان مرجع اصلی نمایش اطلاعات معاملات بورس تهران سالهاست که این نقش را ایفا میکند. با ورود به صفحه هر نماد، اطلاعات ارزشمندی مانند آخرین قیمت معامله، قیمت پایانی، حجم و ارزش معاملات، تعداد معاملات، بهترین سفارشهای خرید و فروش، سابقه معاملات، وضعیت سهام شناور و همچنین سود هر سهم(EPS) مبتنیبر عملکرد تحققیافته شرکت در اختیار استفادهکنندگان قرار میگیرد. این اطلاعات، دادههای پایهای هستند که هر سرمایهگذار یا تحلیلگر برای آغاز فرآیند تحلیل به آنها نیاز دارد.
در کنار این اطلاعات، نسبتهایی مانند E/P و P/S شرکت و همچنین میانگین این نسبتها در صنعت مربوطه نیز نمایش داده میشود. نسبت E/P بیانگر رابطه میان قیمت بازار و سود هر سهم است و یکی از رایجترین ابزارهای ارزشگذاری نسبی بهشمار میرود. نسبت P/S نیز قیمت بازار را با میزان فروش شرکت مقایسه میکند و در برخی صنایع یا شرکتهایی که سودآوری پایداری ندارند، کاربرد بیشتری دارد. با وجود اهمیت این دو نسبت، نباید فراموش کرد که آنها صرفا بخشی از ابزارهای تحلیل هستند و بهتنهایی نمیتوانند مبنای مناسبی برای تصمیمگیری سرمایهگذاری باشند.
نمایش این نسبتها در سامانهای که متعلق به نهاد ناظر بازار سرمایه است، این برداشت را ایجاد میکند که این دو شاخص از سایر روشهای تحلیل اهمیت بیشتری دارند. در عمل نیز بسیاری از سرمایهگذاران بهویژه افراد کمتجربه، تنها بر مبنای پایین یا بالابودن /P E درباره ارزندگی یا عدم ارزندگی یک سهم قضاوت میکنند در حالی که ارزش واقعی یک شرکت به عوامل متعددی همچون کیفیت سود، نرخ رشد، ساختار سرمایه، جریانهای نقدی، ریسکهای عملیاتی، مزیت رقابتی، شرایط صنعت و متغیرهای کلان اقتصادی وابسته است و هیچ نسبت مالی بهتنهایی قادر به انعکاس همه این واقعیتها نیست.
اگر فلسفه درج این نسبتها، افزایش سطح آگاهی و توان تحلیلی سرمایهگذاران است، منطقی آن است که مجموعه کاملتری از شاخصهای تحلیلی نیز در اختیار کاربران قرار گیرد؛ شاخصهایی مانند نسبت ارزش بنگاه به سود مطلق (EV/EBITDA)، نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری(P/B)، بازده حقوق صاحبان سهام(ROE)، بازده داراییها (ROA) حاشیه سود خالص، نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام، نسبت پرداخت سود نقدی (Dividend Payout Ratio)، بازده سود نقدی (Dividend Yield) و حتی شاخصهای ریسک و نقدشوندگی. در این صورت سرمایهگذار با مجموعهای متوازن از اطلاعات مواجه خواهد بود، نه اینکه تنها دو یا سه نسبت خاص بیش از سایر ابزارها مورد توجه قرار گیرند.
البته راهکار مناسبتر آن است که TSETMC همچنان بر ماموریت اصلی خود یعنی انتشار اطلاعات خام، دقیق و بهروز تمرکز کند و ارائه تحلیل و نسبتهای تفسیری را به تحلیلگران، مشاوران سرمایهگذاری، شرکتهای پردازش اطلاعات مالی و سامانههای تخصصی تحلیل واگذار کند زیرا انتخاب هر نسبت مالی برای نمایش، خود نوعی انتخاب تحلیلی است و ممکن است ناخواسته این ذهنیت را در میان سرمایهگذاران ایجاد کند که آن نسبت از سایر روشهای ارزشگذاری معتبرتر یا مهمتر است.
سامانههای رسمی بازار سرمایه باید بیش از آنکه «راهنمای تحلیل» باشند، «مرجع اطلاعات» باشند. هرچه این سامانهها بیطرفتر عمل کنند، هم مسوولیت نهاد ناظر شفافتر خواهد بود و هم فضای رقابتی سالمتری برای تحلیلگران، مشاوران سرمایهگذاری و شرکتهای ارائهدهنده خدمات تحلیلی شکل خواهد گرفت. در نهایت وظیفه نهاد ناظر فراهم کردن زیرساخت شفافیت است، نه ترسیم مسیر تحلیل چراکه تحلیل، حوزهای تخصصی، متنوع و مبتنیبر قضاوت حرفهای است و نباید از طریق طراحی یک سامانه رسمی، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم به سمت یک رویکرد خاص هدایت شود.
*کارشناس ارشد مالی کسبوکارها
