کریدورهای جاده‌ای به‌عنوان یک شبکه گسترده ستون فقرات حمل‌ونقل کالا، جابجایی مسافر و یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های پشتیبان اقتصاد ملی به شمار می‌رود.

از ترانزیت بین‌المللی گرفته تا تامین نیازهای روزمره بازار داخلی و… بخش قابل توجهی از جریان اقتصادی کشور به عملکرد همین شریان‌های جاده‌ای وابسته است. به همین دلیل هرگونه اختلال، فرسودگی یا ضعف در نگهداری این شبکه مستقیماً خود را در هزینه‌های حمل‌ونقل، زمان سفر، ایمنی جاده‌ای و حتی رقابت‌پذیری اقتصادی کشور نشان می‌دهد.

در سال‌های اخیر همزمان با توسعه گسترده شبکه راه‌های کشور و اضافه شدن ده‌ها هزار کیلومتر مسیر جدید، فشار مضاعفی بر بخش نگهداری و بهسازی وارد شده است. این در حالی است که منابع اعتباری متناسب با این رشد توسعه‌ای افزایش نیافته و همین عدم توازن بین توسعه و نگهداری همزمان موجب شده بخش‌هایی از شبکه به‌ویژه محورهای کریدوری با افت کیفیت و فرسودگی تدریجی مواجه شوند. کریدورهایی که در واقع باید در بالاترین سطح استاندارد نگهداری شوند، به دلیل همین شکاف مزمن، اکنون نیازمند بازسازی و نوسازی جدی هستند.

در این شرایط رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای از تمرکز بر بهسازی 10 کریدور اصلی کشور خبر داده است. اتفاقی که در واقع اگر اجرایی شود می‌تواند تعادل به این شبکه حیاتی بازگرداند.

رضا اکبری در این‌باره گفته است: بهسازی و اجرای روکش آسفالت 10 کریدور اصلی در اولویت برنامه‌های سازمان راهداری قرار گرفته است.

وی یادآور شد: سال گذشته حدود 6000 کیلومتر از این شبکه شریانی بهسازی شده و هم‌اکنون نیز قراردادهای فعال برای اجرای بیش از 6465 کیلومتر دیگر در دست اجراست.

وی تصریح کرد: با استفاده بهینه از تراشه‌های آسفالت پروژه‌های بهسازی کریدورها و شیوه‌های کم‌هزینه و حفاظتی، می‌توان نسبت به اجرای عملیات آسفالت در محورهای روستایی و فرعی اقدام کرد.

وی همچنین بر ضرورت اجرای خط‌کشی کریدورهای 10 گانه بلافاصله پس از روکش آسفالت این محورها با هدف ارتقای ایمنی ترددهای جاده‌ای تاکید و عنوان کرد: نظارت و کنترل کیفیت پروژه‌ها و رعایت عمر مفید آن‌ها از دیگر موضوعات مهم و مورد تاکید است.

به گفته وی، در زمان حاضر قراردادهای عمرانی به ارزش بیش از 28 هزار و 800 میلیارد تومان در این محورها در حال اجراست.

به گزارش تسنیم، کریدور در ادبیات حمل‌ونقل یک مسیر چندوجهی برای جابجایی کالا، مسافر و حتی انرژی است. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص در چهارراه اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب قرار دارد و همین موضوع، کریدورهای جاده‌ای را به ابزار مهمی در رقابت‌های منطقه‌ای تبدیل کرده است.

از کریدور شمال-جنوب که هند را به روسیه متصل می‌کند تا مسیرهای شرقی-غربی که چین و آسیای میانه را به اروپا پیوند می‌زنند، ایران در مرکز این شبکه قرار دارد. اما ضعف در نگهداری زیرساخت‌ها این مزیت را تا حدی تضعیف کرده است.

توسعه بدون نگهداری؛ یک چالش قدیمی

طبق آمار اعلام شده از سوی مسئولان وزارت راه و شهرسازی یک دهه گذشته، حدود 40 هزار کیلومتر به شبکه راه‌های کشور افزوده شده، اما همزمان محدودیت منابع مالی و افزایش هزینه‌های نگهداری، باعث شده بخش‌هایی از این شبکه دچار آسیب و فرسودگی شود. این همان نقطه‌ای است که سیاست «توسعه کمی» بدون «نگهداری کیفی» خود را نشان می‌دهد.

واقعیت این است که ساخت جاده، تنها نیمی از مسیر است؛ نگهداری مستمر و اصولی، هزینه‌برتر و در عین حال حیاتی‌تر است. کریدورهایی که بار اصلی حمل‌ونقل کشور را به دوش می‌کشند، بیشترین استهلاک را نیز تجربه می‌کنند.

عددها چه می‌گویند؟ بهسازی 6000 کیلومتر از کریدورها در سال 1404، اجرای قرارداد روکش و بهسازی 6465 کیلومتر، ارز 28.8 همتی پروژه‌ها و نیاز به 700 هزار تن قیر برای تکمیل اسفالت کریدورها.

این اعداد نشان می‌دهد دولت تلاش کرده یک «موج ترمیمی» در شبکه کریدوری ایجاد کند، اما همچنان فاصله قابل توجهی تا استانداردهای مطلوب وجود دارد.

در این بین پیمانکاران به‌عنوان بازوی اجرایی پروژه‌ها نقش کلیدی بر عهده دارند. تأکید بر کیفیت اجرا، رعایت عمر مفید پروژه‌ها و نظارت دقیق از جمله مواردی است که در صورت غفلت، می‌تواند منجر به هدررفت منابع شود.

تجربه سال‌های گذشته نشان داده در برخی پروژه‌ها، کیفیت پایین آسفالت یا نظارت ناکافی باعث شده مسیرها در مدت کوتاهی دوباره نیازمند بازسازی شوند؛ چرخه‌ای که هزینه‌های نگهداری را چند برابر می‌کند.

رویکردهای جدید؛ از کاهش هزینه تا افزایش بهره‌وری

به گزارش تسنیم، یکی از نکات قابل توجه استفاده از روش‌های کم‌هزینه مانند بازیافت تراشه‌های آسفالت است. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌ها، امکان توسعه و بهسازی راه‌های فرعی و روستایی را نیز فراهم می‌کند.

همچنین تأکید بر خط‌کشی فوری پس از روکش آسفالت، نشان‌دهنده توجه بیشتر به ایمنی تردد است؛ موضوعی که در بسیاری از محورهای کشور همچنان یک چالش جدی محسوب می‌شود.

برنامه بهسازی 10 کریدور اصلی کشور را می‌توان یک اقدام ضروری اما دیرهنگام دانست. شبکه‌ای که سال‌ها زیر بار ترافیک سنگین و کمبود منابع فرسوده شده، حالا نیازمند یک بازسازی عمیق و مستمر است، نه صرفاً اقدامات مقطعی.

اگر این روند با تأمین پایدار منابع، نظارت دقیق و نگاه راهبردی به نقش کریدورها در اقتصاد و سیاست منطقه‌ای همراه شود، می‌توان امیدوار بود که این شریان‌های حیاتی، بار دیگر به موتور محرک توسعه کشور تبدیل شوند؛ در غیر این صورت، همچنان باید شاهد تکرار چرخه فرسودگی و ترمیم باشیم.

رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای اواخر سال 1403 درباره هزینه نگهداری راه‌ها گفته بود:‌در سازمان راهداری هزینه استهلاک جاده را مطابق یک مدل خوب در کشور محاسبه کرده‌ایم بر این اساس به ازای یک کیلومتر پیمایش 1052 تومان استهلاک داریم در این محاسبه استهلاک ناشی از عوامل محیطی اعمال نشده است.به طور معمول 47 درصد تردد جاده‌های کشور مربوط به کامیون‌های دو محور، 23درصد 3محور و 24درصد نیز مربوط به کامیون های 4 محور است.

وی یادآور شد: سال گذشته با اعداد تازه کشف شده حدود 40 همت استهلاک جاده داشتیم که سازمان راهداری فقط 15 همت پول داشت. سال 1403 با توجه به رشد در کیلومتر و تناژ جمع استهلاک جاده ها به 53 هزار میلیارد تومان رسیده، در حالی که سازمان راهداری حدود 13 هزار میلیارد تومان منابع مالی دارد.

وی با بیان اینکه در مجموع برای سال 402 و 403 حدود 63 همت استهلاک روی دست ما باقی مانده است، اضافه کرد: خرابی ناشی از اضافه بار در محاسبات مربوط به استهلاک جاده‌ها نیست.هرچه پول داریم برای نگهداری جاده‌ها هزینه می‌شود، اما بازهم درجا می‌زنیم.