اکوبان به نقل از رویترز گزارش میدهد: بانک جهانی، رشد منطقهای را به عملکرد قوی کشورهای خلیج فارس نسبت میدهد که از حذف سریعتر از انتظار محدودیتهای تولید نفت اوپک و شکوفایی بخش غیرنفتی بهرهمند شدهاند. کشورهای واردکننده نفت نیز با افزایش مصرف خصوصی، سرمایهگذاری و احیای کشاورزی و گردشگری، چشماندازی مثبت دارند.
اما این در حالی است که ایران، به عنوان یکی از صادرکنندگان نفت، با بحرانی عمیق دستوپنجه نرم میکند. بانک جهانی دلایل این انقباض را ترکیبی از تحریمهای سختتر، کاهش صادرات نفت و اختلالات ناشی از درگیریهای ژوئن ۲۰۲۵ میداند.
تحریمهای سازمان ملل، که در ۲۷ سپتامبر (۵ مهر) پس از فعال شدن مکانیسم ماشه توسط انگلیس، فرانسه و آلمان بازگردانده شد، فشار سنگینی بر اقتصاد ایران وارد کرده است. این تحریمها، شامل محدودیتهای تسلیحاتی و دیگر اقدامات علیه برنامه هستهای ایران، تنها چند ماه پس از بمباران سایتهای هستهای ایران توسط آمریکا و اسرائیل اعمال شدند. این حملات، که در ژوئن ۲۰۲۵ رخ داد، نهتنها فعالیتهای هستهای، بلکه بخشهای غیرنفتی اقتصاد را نیز مختل کرد. صادرات نفت ایران، که ۲۵ درصد تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل میدهد، به شدت کاهش یافته و فروش به چین، بزرگترین خریدار نفت ایران، با افت قابلتوجهی روبهرو شده است. این کاهش، درآمد سالانه ایران را تا ۵۰۰ میلیون دلار پایین آورده است.
ارزش پول ملی ایران به شدت سقوط کرده و به ۱,۱۱۵,۰۰۰ ریال در برابر دلار رسیده است. تورم به سطح هایپراینفلیشن (بالای ۵۰ درصد) رسیده و قیمت کالاهای اساسی مانند گوشت و برنج ۵۱ درصد افزایش یافته است. این وضعیت، زندگی را برای طبقه متوسط و پایین، که با حقوق ماهانه حدود ۳۰۰ دلار روزگار میگذرانند، طاقتفرسا کرده است. در همین حال، انحلال بانک آینده، یکی از بزرگترین بانکهای تجاری ایران، و ادغام آن با بانک ملی، نشانهای از بحران عمیق در سیستم بانکی کشور است که با بدهیهای بد و نظارت ضعیف دست به گریبان است.
با وجود این چالشها، گامی مثبت نیز برداشته شده است. در ۱ اکتبر، شورای عالی داوری ایران قانونی را برای انطباق با استانداردهای گروه ویژه اقدام مالی (FATF) تصویب کرد که میتواند راه را برای خروج ایران از لیست سیاه مالی و بهبود دسترسی به سیستم بانکی جهانی هموار کند. اما با وجود تحریمهای سنگین، تاثیر این اقدام احتمالاً محدود خواهد بود.
در نهایت با توجه به خبر منتشر شده از رویترز به نقل از بانک جهانی و با نگاهی به وضعیت حال حاضر ایران می توان گفت، اقتصاد ایران در یکی از بحرانیترین مقاطع تاریخ خود قرار دارد. تحریمهای جدید، که با مکانیسم ماشه و حملات ژوئن شدت گرفتهاند، اقتصاد نفتمحور ایران را به زانو درآوردهاند. کاهش صادرات نفت به چین، سقوط ارزش ریال و تورم لجامگسیخته، فشار معیشتی بیسابقهای بر مردم وارد کرده و خطر ناآرامیهای اجتماعی را، مشابه آنچه در سال ۲۰۱۷ شاهد بودیم، افزایش داده است.
انحلال بانک آینده نشاندهنده شکنندگی سیستم مالی ایران است که در انزوای جهانی گرفتار شده. هرچند تلاش برای انطباق با FATF میتواند امیدی برای بهبود روابط بانکی بینالمللی باشد، اما بدون گشایش در تحریمها، این گامها مانند قطرهای در برابر دریای مشکلات اقتصادی ایران است. اگر تنشهای ژئوپلیتیک ادامه یابد یا دیپلماسی موفقی شکل نگیرد، ایران در سالهای پیش رو با رکود عمیقتر و چالشهای اجتماعی بزرگتری مواجه خواهد شد.
غزل غفاریان| خبرنگار اقتصادی
