دکتر محمدمهدی بهکیش*
در دهههای اخیر، تجربه روابط بینالملل نشان داده است که جنگ به ندرت میتواند راهحلی پایدار برای کشورها فراهم کند. تجربه موفق بسیاری از کشورها نشان میدهد هرجا منافع مشترک با همسایگان یا قدرتهای بزرگ تعریف شده، امنیت و ثبات بیشتری نیز حاصل شده است. مثال روشن آن اتحادیه اروپا است که اتحاد و منافع مشترک، دشمنیها را پایان داد.
وقتی کشورها از همکاری با یکدیگر سود میبرند، تمایل به حفظ روابط باثبات و پرهیز از درگیری نیز افزایش مییابد. اعتماد زیربنای روابط بینالملل است و میتوان آن را به منزله سرمایه اجتماعی میان کشورها دانست. هرچه این اعتماد عمیقتر و روابط اقتصادی گستردهتر باشد، احتمال درگیری کمتر خواهد شد. یکی از مهمترین راههای ایجاد اعتماد، تعریف منافع مشترک اقتصادی است. گسترش تجارت، سرمایهگذاری مشترک، مشارکت در پروژههای زیربنایی و اتصال شبکههای حملونقل و انرژی و حضور فعال در کریدورهای حملونقل کالا و نفت و گاز هزینه درگیری را برای همه طرفها افزایش میدهد و انگیزه همکاری را تقویت میکند. از این رو، در بسیاری از موارد، راهحل پایدار مشکلات سیاسی از مسیر اقتصاد میگذرد. هر اندازه منافع مشترک اقتصادی میان کشورها گستردهتر باشد، زمینه حل و فصل اختلافات سیاسی نیز بیشتر خواهد شد. امنیت پایدار بیش از آنکه محصول قدرت نظامی باشد، نتیجه شکلگیری اعتماد و منافع مشترک میان ملتها و دولتهاست.
کشور ما ایران در موقعیت سوقالجیشی مهمی قرار گرفته، بنابراین منافع کشورهای بسیاری به منافع سرزمین ایران گره خورده است. در صد سال پیش، اشغال ایران توسط کشورهای روس و انگلیس نشان از آن دارد که اگر ما نتوانیم منافع مشترک با علاقهمندان به ایران تعریف کنیم، احتمالا مجبور به مواجهه با هجوم آنها به کشور میشویم. اگر نیاکان ما اقدام به تعریف منافع مشترک با روسیه و انگلیس کرده بودند، اشغال مناطق شمالی و جنوبی ایران صورت نمیگرفت و اینک رابطه با آمریکا پیش روی نسل حاضر است که آن را از طریق ادامه تخاصم ادامه دهد یا راهحل اقتصادی برای آن پیدا کند.
*اقتصاددان
